گزارش دیجیکالا از سال جنگ و تورم؛ سفارشها ۴۹ درصد کاهش یافت، فروش ۹۱.۵ درصد رشد کرد
گزارش سال ۱۴۰۴ گروه دیجیکالا فقط روایت رشد یک فروشگاه اینترنتی نیست؛ این گزارش تصویری از تغییر رفتار مصرفکنندگان ایرانی در سالی پرتنش را ارائه میدهد. جنگ، تورم و قطعی اینترنت در طول این سال باعث شد کاربران نهتنها کمتر خرید کنند، بلکه در انتخاب کالا، زمان خرید و حتی روش پرداخت نیز رفتار متفاوتی در پیش بگیرند.
ارزش کالاهای فروختهشده در دیجیکالا طی سال ۱۴۰۴ حدود ۹۱.۵ درصد افزایش یافت؛ بااینحال، میانگین قیمت کالاها نیز ۷۴ درصد بیشتر شد. از سوی دیگر، در دوره جنگ تعداد سفارشهای روزانه تقریباً نصف شد؛ موضوعی که نشان میدهد رشد اسمی ارزش فروش را نمیتوان بدون در نظر گرفتن اثر تورم و تغییر رفتار مصرفکنندگان تحلیل کرد.
دیجیکالا در سال ۱۴۰۴ روزانه بهطور میانگین ۵.۶ میلیون بازدیدکننده و ۴.۴ میلیون جستوجو داشته است. در پایان سال نیز بیش از ۴۲۶ هزار فروشنده فعال و ۹۷۰۰ نیروی تماموقت در این مجموعه فعالیت میکردند. تعداد کالاهای عرضهشده در این پلتفرم از ۱۵.۳ میلیون کالا عبور کرد و دامنه فعالیت آن به بیش از ۲۷۴۰ شهر و روستا رسید.
بااینحال، پشت این اعداد بزرگ، تصویر پیچیدهتری از بازار مصرف ایران دیده میشود. رشد ۹۱.۵ درصدی ارزش کالاهای فروختهشده در شرایطی اتفاق افتاده که میانگین قیمت کالاها ۷۴ درصد افزایش یافته است؛ بنابراین بخش قابلتوجهی از رشد اسمی فروش را باید در اثر تورم جستوجو کرد، نه صرفاً افزایش حجم واقعی خرید.
جنگ چگونه الگوی خرید ایرانیها را تغییر داد؟
یکی از مهمترین بخشهای گزارش امسال به بررسی رفتار کاربران در دوره جنگ اختصاص دارد. دیجیکالا با بررسی دو دوره درگیری نظامی در سال ۱۴۰۴ اعلام کرده است که میانگین سفارشهای روزانه در روزهای جنگ حدود ۴۹ درصد کاهش یافت و نرخ لغو سفارش نیز ۳۳ درصد بیشتر شد. بااینحال، اندازه سبد خرید تقریباً ثابت باقی ماند.
این دادهها نشان میدهند کاربران در دوران بحران لزوماً در هر بار خرید کالاهای کمتری انتخاب نمیکردند؛ بلکه تعداد دفعات خرید کاهش یافته بود. در مقابل، پس از آتشبس تعداد سفارشها حدود ۱۰۰ درصد نسبت به دوران جنگ افزایش پیدا کرد و حتی از سطح پیش از جنگ نیز فراتر رفت.
به بیان دیگر، بخشی از تقاضا در دوران جنگ از بین نرفت و صرفاً به زمان دیگری منتقل شد. این الگو نشان میدهد شوکهای شدید اقتصادی و اجتماعی میتوانند زمان خرید را تغییر دهند، بدون اینکه الزاماً تمام تقاضای موجود در بازار را از بین ببرند.
از مبلمان تا باتری؛ اولویتهای خرید در بحران تغییر کرد
تغییر رفتار مصرفکنندگان فقط به تعداد سفارشها محدود نبود و ترکیب کالاهای مورد جستوجو و خرید نیز تغییر کرد.
در دوران جنگ، فروش روزانه کالاهای بادوامی مانند مبلمان و لوازم خانگی برقی بین ۵۱ تا ۶۱ درصد کاهش یافت. در مقابل، کالاهایی مانند دارو و مکمل، پاوربانک، باتری و تجهیزات مرتبط با تأمین برق اضطراری با افزایش تقاضا مواجه شدند.
حتی چند روز پیش از آغاز رسمی جنگ نیز نشانههایی از افزایش تقاضا برای کالاهایی مانند کنسرو و آب معدنی مشاهده شده بود. فهرست جستوجوهای کاربران نیز همین تغییر را تأیید میکند؛ بهطوریکه برنج هندی، دوربین شکاری، پنل خورشیدی، پرچم ایران و سیمکارت سفید در دوره جنگ در میان جستوجوهای پرتکرار قرار گرفتند.
این تغییرات نشان میدهد رفتار مصرفکنندگان در شرایط بحرانی میتواند بهسرعت از خریدهای عادی به سمت تأمین نیازهای فوری و آمادهشدن برای شرایط نامطمئن حرکت کند.
قطعی اینترنت و اختلال GPS نیز در همین دوره عملیات لجستیکی دیجیکالا را با چالش مواجه کرد. این شرکت اعلام کرده است رانندگان دیجیاکسپرس با استفاده از نسخه آفلاین اپلیکیشن به فعالیت خود ادامه دادند. در نهایت، نرخ تحویل بهموقع سفارشها در کل سال به ۹۳.۲۷ درصد رسید و بخش عمده افت این شاخص نیز به دو دوره بحرانی مربوط بود.
تورم فقط قیمت کالاها را افزایش نداد؛ سبد خرید را هم تغییر داد
اگر جنگ شوکی ناگهانی به رفتار مصرفکنندگان وارد کرد، تورم در تمام طول سال فشار خود را بر سبد خرید خانوارها حفظ کرد.
طبق دادههای گزارش دیجیکالا، هزینه تهیه یک وعده قرمهسبزی برای یک خانواده چهار نفره از ۶۳۲ هزار تومان در ابتدای سال به بیش از یک میلیون و ۴۷۷ هزار تومان در پایان سال رسید؛ یعنی ۱۳۴ درصد افزایش.
حتی ماکارونی با سویا که معمولاً در گروه غذاهای اقتصادی قرار میگیرد، ۱۳۹ درصد گرانتر شد. قیمت روغن سرخکردنی و کره گیاهی نیز بهترتیب ۳۰۵ و ۳۰۴ درصد افزایش پیدا کرد.
تأثیر این افزایش قیمتها را میتوان در الگوی خرید محصولات پروتئینی نیز مشاهده کرد. سهم ریالی گوشت از سبد خرید خواروبار ۲۰ درصد کاهش یافت و تعداد سفارشهای حاوی محصولات پروتئینی نیز ۳۴ درصد کمتر شد.
در گروه محصولات بهداشتی نیز قیمت شامپو ۱۱۷ درصد و خمیردندان ۹۵ درصد افزایش پیدا کرد.
این آمار نشان میدهد تورم صرفاً باعث گرانتر شدن سبد خرید قبلی نشده است؛ بلکه در برخی گروههای کالایی، ترکیب خرید مصرفکنندگان نیز تحت تأثیر افزایش قیمتها تغییر کرده است.
تخفیف به بخشی از استراتژی خرید تبدیل شد
در چنین شرایطی، تخفیف اهمیت بیشتری برای مصرفکنندگان پیدا میکند. بر اساس گزارش دیجیکالا، ۴۱.۵ درصد از کل فروش این پلتفرم در سال ۱۴۰۴ با تخفیف انجام شده است.
بلکفرایدی یکی از مهمترین دورههای فروش دیجیکالا در این سال بود. در این کمپین بیش از ۱۵.۵ میلیون کالا به ارزش ۱۵ هزار میلیارد تومان به فروش رسید؛ رقمی که نسبت به بلکفرایدی سال ۱۴۰۳ حدود ۱۲۰ درصد افزایش نشان میدهد.
رکورد بازدید روزانه دیجیکالا نیز در همین دوره با ثبت ۱۶.۶ میلیون بازدید شکسته شد. بخشی از کالاهای عرضهشده در این کمپین نیز تخفیفهای قابلتوجهی داشتند؛ از یخچال فریزر و آیفون ۱۷ پرو مکس گرفته تا موتورسیکلت و خودرو.
اهمیت این دادهها در شرایط تورمی آن است که تخفیف دیگر صرفاً یک ابزار تبلیغاتی نیست و میتواند نقش پررنگتری در تصمیم خرید مصرفکنندگان داشته باشد.
رشد ۲۲۱ درصدی خرید اعتباری؛ خرید قسطی بیشتر شد
یکی دیگر از نشانههای تغییر رفتار مصرفکنندگان را میتوان در رشد خدمات اعتباری دیجیپی مشاهده کرد.
مجموع خرید اعتباری کاربران در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۲۱ درصد افزایش یافت و اعتبار سازمانی کسبوکارها نیز ۱۴۱ درصد رشد کرد. دیجیپی در پایان سال در بیش از پنج هزار برند و فروشگاه حضوری در ۳۱ استان پذیرنده داشت.
افزایش استفاده از اعتبار همزمان با رشد قیمت کالاها نشان میدهد بخشی از مصرفکنندگان برای حفظ قدرت خرید خود بیش از گذشته به ابزارهای پرداخت اعتباری متکی شدهاند. در نتیجه، تأمین مالی خرید به یکی از بخشهای مهم اکوسیستم تجارت الکترونیکی تبدیل شده است.
دیجیکالا دیگر فقط یک فروشگاه آنلاین نیست
یکی از روندهای مهم گزارش سال ۱۴۰۴، توسعه فعالیتهای دیجیکالا در حوزههایی فراتر از فروش مستقیم کالا است.
میانگین فروش سالانه هر فروشنده از ۸۳۱ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ به ۱.۲ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسید. سهم برندهای ایرانی از کل فروش نیز از ۴۷ درصد به ۵۰ درصد افزایش یافت و تعداد فروشندگان بخش بومی و محلی به ۱۸ هزار و ۲۳۱ نفر رسید.
دیجیکالا بیزینس نیز در بازار B2B رشد قابلتوجهی را تجربه کرد. ارزش کل معاملات این بخش ۶۶ درصد و تعداد سفارشها ۳۲ درصد افزایش یافت. تعداد خردهفروشان فعال نیز ۱۴۵ درصد بیشتر شد و سفارشهای ثبتشده در کانال خردهفروشان رشد ۳۴۹ درصدی داشت.
این روند نشان میدهد دیجیکالا در حال گسترش فراتر از مدل سنتی «فروشگاه آنلاین و مصرفکننده نهایی» است و همزمان بخشهایی مانند فروشندگان، کسبوکارها، خدمات مالی و کانالهای توزیع را توسعه میدهد.
ورود به فروشگاههای فیزیکی و رقابت بر سر خریدهای روزمره
سال ۱۴۰۴ برای دیجیکالا از منظر حضور فیزیکی نیز سال متفاوتی بود. این شرکت دو شعبه حضوری سوپرمارکت دیجیکالا را در تهران افتتاح کرد. هر شعبه بیش از هشت هزار محصول در ۱۱۳ گروه کالایی ارائه میکند.
در بخش آنلاین نیز سوپرمارکت فوری دیجیکالا با رشد ۸۰ درصدی تعداد مشتریان مواجه شد و فعالیت خود را به ۲۲ استان گسترش داد.
این روند نشاندهنده تغییر در مرز میان تجارت الکترونیکی و خردهفروشی سنتی است. اگر در سالهای گذشته بخش مهمی از رقابت بر انتقال خرید از فروشگاههای فیزیکی به فضای آنلاین متمرکز بود، اکنون مدلهای آنلاین و آفلاین بیش از گذشته در حال ترکیبشدن هستند.
هوش مصنوعی برای انتخاب بهتر کالا
دیجیکالا در سال ۱۴۰۴ استفاده از هوش مصنوعی را نیز در تجربه خرید کاربران گسترش داد.
دستیار هوشمند این پلتفرم بیش از ۲.۵ میلیون مکالمه با حدود ۱.۱۷ میلیون کاربر یکتا داشته است. قابلیت خلاصهسازی نظرات نیز ماهانه حدود یک میلیون کاربر را پوشش داد و جستوجوی تصویری با رشد ۲۰ برابری همراه شد.
با توجه به عرضه بیش از ۱۵ میلیون کالا در این پلتفرم، چنین ابزارهایی میتوانند یکی از چالشهای اصلی تجارت الکترونیکی را هدف قرار دهند: کمک به کاربر برای پیدا کردن محصول مناسب از میان میلیونها گزینه.
به این ترتیب، رقابت در تجارت الکترونیکی فقط بر سر موجودی کالا و قیمت آن نیست؛ بلکه ابزارهایی که فرایند جستوجو، مقایسه و انتخاب محصول را سادهتر میکنند نیز اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
گزارش دیجیکالا چه تصویری از مصرفکننده ایرانی ارائه میدهد؟
گزارش سال ۱۴۰۴ دیجیکالا در نهایت فقط درباره عملکرد یک شرکت نیست؛ بلکه بخشی از تغییرات رفتار مصرفکننده ایرانی را نیز منعکس میکند.
کاهش ۴۹ درصدی سفارشها در دوران جنگ، افزایش استفاده از خدمات اعتباری، کاهش خرید محصولات پروتئینی، رشد شدید قیمت مواد غذایی، افزایش تقاضا برای کالاهای مرتبط با شرایط اضطراری و جهش سفارشها پس از آتشبس، همگی از تغییر الگوی مصرف در شرایط اقتصادی و اجتماعی پرنوسان حکایت دارند.
در سوی دیگر، دیجیکالا نیز همزمان با این تغییرات، فعالیت خود را به حوزههایی مانند خدمات مالی، فروش B2B، سوپرمارکت، فروشگاه فیزیکی، هوش مصنوعی و ابزارهای مرتبط با فروشندگان گسترش داده است.
در نتیجه، رشد ۹۱.۵ درصدی ارزش کالاهای فروختهشده را باید در کنار افزایش ۷۴ درصدی میانگین قیمتها، کاهش سفارشها در دوره جنگ و تغییر ترکیب سبد خرید بررسی کرد. این اعداد نشان میدهند رشد تجارت الکترونیکی در سال ۱۴۰۴ الزاماً به معنای افزایش حجم واقعی خرید نبوده است.
دیجیکالا در سال ۱۴۰۴ بزرگتر شد، اما دادههای همین گزارش نشان میدهد این رشد در بازاری رقم خورده که مصرفکنندگان آن الزاماً بیشتر خرید نمیکنند؛ بلکه با توجه به تورم، بحران و تغییر شرایط اقتصادی، متفاوتتر خرید میکنند.
