چین در آفریقا: سرمایهگذاری یا استعمار نوین؟
در سال 2006، دولت چین با اعلام برنامهای بلندپروازانه، از تأسیس بیش از 50 منطقه همکاری اقتصادی و تجاری در خارج از مرزهای خود، به ویژه در قاره آفریقا، خبر داد. این اقدام، که به تدریج و با کسب تجربه از اقدامات اولیه شکل گرفت، نمایانگر تحولی شگرف در سیاستهای اقتصادی و بینالمللی چین بود. در این نوشتار، به بررسی پیشزمینهها و اهداف پنهان و آشکار این سیاست میپردازیم.
پیشینه و الگوبرداری:
چین خود، در مسیر توسعه اقتصادی، از الگوهای مشابهی بهره برده بود. تأسیس مناطق ویژه اقتصادی، از جمله 14 شهر ساحلی در سال 1984، به منظور جذب سرمایهگذاری خارجی و توسعه صنایع خاص، نمونهای از این اقدامات بود. هماکنون، صدها منطقه آزاد و ویژه با مزایایی نظیر مالیات کمتر و زیرساختهای بینالمللی در چین وجود دارد.
چرخش به سوی جهانی شدن:
از اواسط دهه 90 میلادی، پس از دو دهه تمرکز بر جذب سرمایه و فناوری خارجی، دولت چین سیاست جدیدی را در پیش گرفت: جهانی شدن صنایع. این برنامه، شامل یافتن بازارهای جدید، ایجاد برندهای تجاری و افزایش سرمایهگذاری خارجی بود. تأسیس مناطق تجاری و صنعتی در خارج از کشور، گام نخست در این مسیر بود. نقطه عطف این سیاست، تصمیم سال 2006 برای تأسیس بیش از 50 منطقه همکاری اقتصادی در دیگر کشورها بود.
آفریقا، کانون توجه:
تعداد قابل توجهی از این مناطق، در قاره آفریقا برنامهریزی شده بودند، که نشان از تمایل چین به گسترش نفوذ در این قاره داشت. تأسیس صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر چین-آفریقا توسط بانک توسعه چین، با دارایی اولیه یک میلیارد دلار، یکی از ابزارهای کلیدی این راهبرد بود. هدف این صندوق، سرمایهگذاری در شرکتهای چینی، مشترک یا آفریقایی، با هدف سودآوری بود.
اهداف استراتژیک:
مناطق اقتصادی خارج از چین، اهداف چندگانهای را دنبال میکنند:
افزایش تقاضا برای محصولات چینی: این مناطق، تقاضا برای ماشینآلات و تجهیزات ساخت چین را افزایش داده و خدمات پس از فروش را تسهیل میکنند.
دور زدن موانع تجاری: تولید در خارج از کشور و صادرات به اروپا و آمریکای شمالی، به شرکتهای چینی امکان میدهد محدودیتهای صادراتی را دور بزنند.
تقویت بازسازی داخلی: این مناطق، به بازسازی صنایع داخلی و حرکت به سوی زنجیره ارزش بالاتر کمک میکنند.
ایجاد اقتصاد مقیاس: همکاری گروهی شرکتهای کوچک و کمتجربه، هزینههای سربار را کاهش میدهد.
انتقال مدل موفقیت چین: این مناطق، فرصتی برای انتقال الگوی توسعه چین به دیگر کشورها فراهم میکنند.
تنوع فعالیتها:
شرکتهای چینی، با اهداف متنوعی در این مناطق سرمایهگذاری میکنند. برخی برای بازارهای اروپایی، برخی برای بازارهای داخلی کشورهای میزبان و برخی دیگر برای صادرات به چین تولید میکنند.
نقش منحصر به فرد چین:
رشد اقتصادی چین، تنها به داخل این کشور محدود نشده است. سرمایهگذاری چین در کشورهای در حال توسعه، نقش این کشور را در تجارت بینالمللی به نقشی منحصر به فرد تبدیل کرده است.