دانشگاهها در آستانه اجرای دستورالعمل جدید استفاده از هوش مصنوعی
معاون آموزشی وزیر علوم از تدوین مقررات و ضوابط استفاده از هوش مصنوعی در فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دانشگاهها خبر داد. براساس رویکرد جدید این وزارتخانه، دانشجویان میتوانند از ابزارهای هوش مصنوعی برای انجام فعالیتهای علمی و آموزشی خود استفاده کنند، اما این بهرهگیری نباید به کاهش توانایی تحلیل مستقل، تفکر نقادانه و مهارتهای فکری آنها منجر شود.
ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزیر علوم، اعلام کرد ضوابط و الزامات مربوط به استفاده از هوش مصنوعی در حوزه آموزش و پژوهش تدوین شده و اکنون برای ابلاغ آماده است.
تدوین این مقررات در شرایطی انجام میشود که ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی بهسرعت جایگاه خود را در محیطهای دانشگاهی پیدا کردهاند. دانشجویان و استادان از این فناوری برای جستوجوی اطلاعات، تولید محتوا، تحلیل دادهها و انجام پروژههای علمی استفاده میکنند؛ موضوعی که ضرورت تعیین چارچوبهای مشخص برای بهرهگیری مسئولانه از این ابزارها را افزایش داده است.
گسترش آموزش هوش مصنوعی به رشتههای مختلف دانشگاهی
معاون آموزشی وزیر علوم با اشاره به برنامههای این وزارتخانه برای توسعه آموزش هوش مصنوعی گفت این درس در برنامه آموزشی تمام رشتههای فنی و مهندسی قرار گرفته است.
به گفته واحدی، وزارت علوم در کنار گنجاندن مباحث هوش مصنوعی در سرفصلهای آموزشی رشتههای مهندسی، برنامههایی را برای ارتقای دانش و مهارت اعضای هیئت علمی نیز دنبال میکند. برگزاری کارگاههای توانمندسازی استادان از جمله اقداماتی است که با هدف آشنایی بیشتر جامعه دانشگاهی با قابلیتها و کاربردهای این فناوری در نظر گرفته شده است.
این برنامهها قرار است بهتدریج سایر رشتههای دانشگاهی را نیز دربر بگیرند تا آموزش هوش مصنوعی به حوزههای فنی و مهندسی محدود نماند. همچنین برگزاری کارگاههای مستقل برای دانشجویان در دستور کار قرار دارد تا آنها بتوانند با شیوههای صحیح استفاده از ابزارهای هوشمند و کاربردهای این فناوری در فعالیتهای علمی آشنا شوند.
دانشجویان میتوانند از هوش مصنوعی استفاده کنند؛ اما نه به قیمت تضعیف تفکر نقادانه
یکی از مهمترین محورهای سیاست جدید وزارت علوم، ایجاد تعادل میان استفاده از قابلیتهای هوش مصنوعی و حفظ مهارتهای فکری و تحلیلی دانشجویان است.
واحدی با اشاره به گسترش استفاده از این فناوری در محیطهای آموزشی تأکید کرد که هوش مصنوعی میتواند فرصتهای قابلتوجهی برای ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش فراهم کند؛ بااینحال، استفاده نادرست و وابستگی بیشازحد به خروجی ابزارهای هوشمند ممکن است به تضعیف توانایی تفکر مستقل دانشجویان منجر شود.
او در پاسخ به پرسشی درباره مجاز بودن استفاده دانشجویان از ابزارهای هوش مصنوعی گفت: «دانشجویان قطعاً باید از این ابزار استفاده کنند اما نحوه استفاده باید بهگونهای باشد که تفکر نقادانه آنها زیر سؤال نرود و تضعیف نشود.»
این اظهارات نشان میدهد رویکرد وزارت علوم، ممنوعیت استفاده از هوش مصنوعی در دانشگاهها نیست؛ بلکه این وزارتخانه قصد دارد با آموزش شیوه صحیح بهرهگیری از ابزارهای هوشمند، زمینه استفاده مؤثر از آنها را بدون آسیبزدن به مهارتهای شناختی دانشجویان فراهم کند.
ضوابط جدید هوش مصنوعی در دانشگاهها چه محدودیتهایی ایجاد میکند؟
با وجود اعلام آمادگی ضوابط جدید برای ابلاغ، معاون آموزشی وزیر علوم هنوز جزئیات دقیق این مقررات را منتشر نکرده است. در نتیجه، مشخص نیست چارچوب تدوینشده چه شرایطی برای استفاده از هوش مصنوعی در تهیه تکالیف، نگارش پایاننامهها، انجام تحقیقات دانشگاهی و شرکت در آزمونها تعیین خواهد کرد.
همچنین هنوز اطلاعاتی درباره نحوه تشخیص استفاده غیرمجاز از هوش مصنوعی، مسئولیت دانشجویان در اعلام استفاده از این ابزارها و حدود مجاز کمکگرفتن از مدلهای هوشمند ارائه نشده است.
اکنون باید منتظر ماند و دید وزارت علوم در ضوابط نهایی چگونه میان بهرهگیری از ظرفیتهای هوش مصنوعی و حفظ اصالت فعالیتهای علمی، استقلال فکری و توانایی تحلیل دانشجویان توازن برقرار میکند. موضوعی که با گسترش ابزارهای هوش مصنوعی، به یکی از چالشهای مهم نظام آموزش عالی در ایران و جهان تبدیل شده است.