فقط ۶ درصد شرکتها از هوش مصنوعی برای جهش عملکرد خود بهره گرفتهاند
رویداد «ویژن ۲۰۲۶» پنجشنبه ۱۹ شهریور در تهران برگزار شد؛ رویدادی با حضور مدیران، کارآفرینان و متخصصان اکوسیستم کسبوکارهای دیجیتال که در آن آینده کسبوکارها در عصر هوش مصنوعی و تغییرات ناشی از این فناوری در مدلهای تصمیمگیری، بازاریابی و رقابت بررسی شد.
در این رویداد، وحید بهرامیان، مدیرعامل ژاکت، با تمرکز بر مفهوم «بازآفرینی کسبوکار» گفت ورود هوش مصنوعی به سازمانها نباید صرفاً به استفاده از ابزارهای جدید یا کاهش هزینهها محدود شود. به گفته او، کسبوکارها باید با توجه به قابلیتهای این فناوری، فرایندها، شیوه تصمیمگیری و حتی مزیت رقابتی خود را بازتعریف کنند.
هوش مصنوعی فقط ابزار کاهش هزینه نیست
بهرامیان سخنان خود را با مفهوم «تغییر زاویه دید» آغاز کرد؛ تغییری که به گفته او پس از مشاهده زمین از فضا برای نخستینبار در نگاه انسان شکل گرفت. در آن لحظه فناوری یا اختراع جدیدی اتفاق نیفتاد، بلکه برداشت انسان از جهان تغییر کرد.
او این تحول را با ورود اینترنت و سپس هوش مصنوعی مقایسه کرد و گفت اینترنت زمانی به یک تحول اقتصادی واقعی تبدیل شد که نگاه به آن از ابزاری برای ارسال پیام و نامه به بستری برای شکلگیری بازار، توزیع و کسبوکار تغییر کرد.
از نگاه مدیرعامل ژاکت، هوش مصنوعی نیز اکنون در حال عبور از مرحله «ابزار» و تبدیل شدن به بخشی از ساختار کسبوکارهاست. بنابراین پرسش اصلی دیگر این نیست که افراد از هوش مصنوعی استفاده میکنند یا نه؛ بلکه باید مشخص شود این فناوری چه جایگاهی در ساختار و فرایندهای سازمان دارد.
بهرامیان با اشاره به تحقیقی از مککینزی گفت بیش از ۹۰ درصد افراد حاضر در جامعه آماری این تحقیق از هوش مصنوعی استفاده میکنند، اما تنها ۴۴ درصد توانستهاند این فناوری را در سازمان خود به مرحله اجرا برسانند و ۳۷ درصد نیز اعلام کردهاند که از هوش مصنوعی خروجی قابل توجهی برای سودآوری سازمان گرفتهاند. با این حال، تنها ۶ درصد در گروه شرکتهایی قرار گرفتهاند که توانستهاند عملکرد سازمان خود را به شکل چشمگیری افزایش دهند.
به گفته او، یکی از مهمترین تفاوتهای این گروه با سایر شرکتها، میزان بازطراحی فرایندهاست. شرکتهای موفق حدود سهچهارم فرایندهای خود را متناسب با قابلیتهای هوش مصنوعی بازنویسی کردهاند؛ در حالی که این میزان در سایر شرکتها حدود یکچهارم بوده است.
بهرامیان همچنین به تغییر رفتار کاربران در جستوجوی اینترنتی اشاره کرد. بر اساس دادههای ارائهشده در این رویداد، زمانی که خلاصههای تولیدشده توسط هوش مصنوعی در نتایج جستوجو نمایش داده میشوند، نرخ کلیک روی نتایج از حدود ۱۵ درصد به ۸ درصد کاهش پیدا میکند. از نگاه او، این تغییر نشان میدهد حتی مفاهیمی مانند سئو نیز نمیتوانند با تعریف و الگوی گذشته به فعالیت خود ادامه دهند.
نگاه مدیران ایرانی به هوش مصنوعی
ژاکت برای بررسی وضعیت استفاده از هوش مصنوعی در بازار ایران، پرسشنامهای با مشارکت ۱۴۳ مدیر و فعال کسبوکار تهیه کرده است. بر اساس نتایج این نظرسنجی، ۹۶ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند که از هوش مصنوعی استفاده میکنند و ۸۰ درصد نیز گفتهاند استفاده از این فناوری به بخشی منظم از فعالیتهای روزانه آنها تبدیل شده است.
همچنین ۸۰ درصد پاسخدهندگان گفتهاند اگر به اطلاعات یا پاسخی نیاز داشته باشند، هوش مصنوعی را در میان نخستین گزینههای خود قرار میدهند.
در همین جامعه آماری، ۶۹ درصد مدیران انتظار داشتهاند هوش مصنوعی هزینههای کسبوکارشان را کاهش دهد و ۵۰ درصد نیز نگران بودهاند که رقبای کوچکتر بتوانند با استفاده از هوش مصنوعی جایگاه آنها را تهدید کنند.
بهرامیان در این زمینه هشدار داد که کاهش هزینه نباید به هدف اصلی استفاده از هوش مصنوعی تبدیل شود؛ زیرا در چنین شرایطی ممکن است کسبوکارها تغییر اساسی در زمین بازی را نادیده بگیرند.
او تأکید کرد: «ما باید تصمیم، سیستم سنجش و مزیت رقابتیمان را با هوش مصنوعی بازتعریف کنیم.»
از نگاه مدیرعامل ژاکت، بازآفرینی کسبوکار به معنای خرید یک ابزار جدید یا راهاندازی یک واحد هوش مصنوعی در سازمان نیست؛ بلکه باید فرایندهای کسبوکار و شیوه تصمیمگیری در سراسر سازمان بازطراحی شود.
این بازآفرینی نیز نباید یک پروژه یکباره تلقی شود. بهرامیان پیشنهاد کرد سازمانها این فرایند را به شکل مستمر و در دورههایی مانند بازههای ۹۰ روزه تکرار کنند و در هر دوره بررسی کنند که چه چیزی در رفتار مشتری، بازار و رقبا تغییر کرده، کدام فرایند دیگر ضرورتی ندارد و چه بخشهایی را میتوان با کمک هوش مصنوعی بازطراحی یا خودکار کرد.
او همچنین بر ضرورت نظارت انسانی بر خروجیهای هوش مصنوعی تأکید کرد. از نگاه بهرامیان، برخی فعالیتها را میتوان بهطور کامل به هوش مصنوعی سپرد، اما در برخی دیگر همچنان بازبینی و قضاوت انسانی ضروری است. در نهایت نیز مسئولیت خروجی، حتی در شرایطی که صفر تا صد فرایند توسط هوش مصنوعی انجام شده باشد، بر عهده سازمان و مدیران آن خواهد بود.
از جستوجوی گوگل تا انتخاب توسط ایجنتها
در بخش دیگری از رویداد، علیرضا علیخانی، همبنیانگذار Markstreet، درباره تغییر نقش انسان، جستوجو و تصمیمگیری در عصر هوش مصنوعی صحبت کرد.
از نگاه علیخانی، جستوجو بخشی ریشهدار از رفتار انسان است. افراد پیش از تصمیمگیری یا انجام یک کار، با جستوجو و بررسی گزینههای مختلف تلاش میکنند عدمقطعیت را کاهش دهند. هوش مصنوعی اما این رفتار را حذف نمیکند، بلکه شکل آن را تغییر میدهد.
به گفته او، در آینده ممکن است بخش قابل توجهی از جستوجوها بهصورت پنهان توسط ایجنتها انجام شود. کاربر تنها یک درخواست ساده مطرح میکند، اما ایجنت در پشت صحنه دهها یا حتی صدها جستوجو، مقایسه و ارزیابی انجام میدهد و در نهایت یک پیشنهاد یا تصمیم را در اختیار کاربر قرار میدهد.
علیخانی این تحول را گذار از مدل «جستوجو، نتیجه و کلیک» به مدل «درک زمینه و اقدام» توصیف کرد. در چنین مدلی، هدف کسبوکارها دیگر صرفاً دیده شدن در نتایج جستوجو نیست؛ بلکه باید در میان گزینههایی قرار بگیرند که ایجنتها بررسی و در نهایت انتخاب میکنند.
به این ترتیب، ممکن است کلیک، صفحه نتایج و حتی شکل فعلی وبسایتها بخشی از اهمیت گذشته خود را از دست بدهند، اما رقابت همچنان ادامه خواهد داشت. کسبوکارها باید تلاش کنند در میان گزینههای قابل اعتماد، مرتبط و قابل انتخاب برای ایجنتها قرار بگیرند.
علیخانی معتقد است در آینده احتمالاً مسئله اصلی کسبوکارها دیگر صرفاً «رتبه یک گوگل» نخواهد بود؛ بلکه این پرسش اهمیت پیدا میکند که آیا کسبوکار آنها در مجموعه گزینههایی قرار میگیرد که ایجنت برای کاربر بررسی میکند یا خیر و آیا نسخه دیجیتال کسبوکار میتواند بدون اصطکاک با این ایجنتها تعامل داشته باشد.
سئو در عصر ایجنتها چه تغییری میکند؟
میلاد شولی، مدیر سئو نوبیتکس، نیز در ارائه خود به همین تغییر اشاره کرد و جستوجو را رفتاری ریشهدار در انسان دانست که با ورود هوش مصنوعی از بین نمیرود، بلکه شکل آن تغییر میکند.
به گفته شولی، یک پرسش انسانی در آینده میتواند به دهها یا صدها جستوجوی مختلف تبدیل شود؛ جستوجوهایی که ایجنتها در پشت صحنه انجام میدهند تا بهترین پاسخ یا گزینه را در اختیار کاربر قرار دهند.
او پیشبینی کرد مسیر جستوجو از پیدا کردن اطلاعات به سمت تصمیمگیری و اقدام حرکت کند. برای مثال، کاربر به جای جستوجوی عبارتی مانند «خرید لپتاپ»، ممکن است از یک ایجنت بخواهد بهترین لپتاپ را با توجه به بودجه، شرایط، زمان ارسال و نیازهای شخصی او پیدا کند.
در چنین مدلی، وبسایتها و کسبوکارها برای دیده شدن باید اطلاعات خود را ساختاریافته، قابل استخراج، معتبر و قابل اعتماد ارائه کنند. به اعتقاد شولی، سیستمهای هوش مصنوعی نباید مجبور باشند برای تشخیص اینکه یک کسبوکار چیست، چه خدماتی ارائه میدهد یا چه اطلاعاتی در اختیار دارد، حدس بزنند؛ بلکه نسخه دیجیتال کسبوکار باید این اطلاعات را به شکلی روشن و قابل فهم در اختیار آنها قرار دهد.
او همچنین تأکید کرد با وجود رشد چشمگیر حجم دادهها، چالش اصلی آینده لزوماً کمبود اطلاعات نخواهد بود. مسئله مهمتر این است که یک کسبوکار در میان گزینههایی که ایجنتها برای کاربر بررسی میکنند، حضور داشته باشد یا خیر.
آینده کار؛ از تولید محتوا تا قضاوت و تصمیمگیری
در بخش دیگری از رویداد ویژن ۲۰۲۶، بر اهمیت مؤلفههایی مانند کانتکست، دانش، قضاوت و سیستم در استفاده مؤثر از هوش مصنوعی تأکید شد.
بر این اساس، با افزایش توانایی مدلهای هوش مصنوعی، بخشی از فعالیتهای اجرایی و تولیدی بیش از گذشته به ماشین واگذار خواهد شد. در مقابل، نقش انسان در بسیاری از کسبوکارها به سمت انتخاب، قضاوت، تعیین جهت و تصمیمگیری حرکت خواهد کرد.
مجموع دیدگاههای مطرحشده در رویداد ویژن ۲۰۲۶ نشان میدهد هوش مصنوعی صرفاً ابزاری برای سریعتر انجام دادن کارهای قبلی نیست؛ بلکه در حال تغییر زمین بازی کسبوکار است.
در چنین شرایطی، برنده الزاماً شرکتی نخواهد بود که بیشترین ابزارهای هوش مصنوعی را در اختیار دارد یا بیشترین استفاده را از آنها میکند. مزیت اصلی متعلق به کسبوکاری است که زودتر تشخیص دهد چه کاری دیگر نباید به شیوه گذشته انجام شود، کدام فرایند باید حذف یا بازطراحی شود و چگونه میتوان ساختار کسبوکار را با منطق جدید عصر هوش مصنوعی هماهنگ کرد.
