کابوس GPS در تاکسیهای اینترنتی: وقتی رانندهها “ناپدید” میشوند
در هفتههای اخیر، فریاد نارضایتی رانندگان تاکسیهای آنلاین مثل اسنپ و تپسی از همیشه بلندتر شده است. این بار نه حرف از تعرفه است، نه سهمیه سوخت؛ مشکل از جای دیگری آب میخورد: اختلال گسترده در سیستم موقعیتیابی جهانی (GPS) که کمر این اقتصاد دیجیتال را خم کرده است.
سرگردانی رانندگان: بیابان قم به جای میدان آزادی
طبق بررسیهای انجامشده، این اختلال باعث شده موقعیت مکانی رانندگان به شکل عجیبی نادرست نمایش داده شود؛ گاهی راننده در بیابانهای اطراف قم است، در حالی که در دل تهران قرار دارد! این خطاهای عجیب باعث شده که رانندگان به سختی بتوانند مسافران خود را پیدا کنند و همین موضوع، در برخی روزها تا ۵۰٪ از درآمد روزانه آنها را کاهش داده است.
راهکارهای موقتی پلتفرمها: مسکن به جای درمان ریشهای
در مواجهه با این بحران، اسنپ و تپسی دست به کار شده و اقداماتی را برای کاهش مشکلات رانندگان انجام دادهاند. مهمترین این راهحلها عبارتند از:
قابلیت اصلاح دستی موقعیت مکانی راننده در اپلیکیشن.
ارائه نقشه آفلاین سفر پس از قبول درخواست، تا راننده بدون نیاز به GPS زنده بتواند مسیر را پیدا کند.
اما این تلاشها، آنطور که رانندگان میگویند، تنها یک مسکن موقتی است. یکی از رانندگان اسنپ به اکوموتیو میگوید: “حتی وقتی موقعیت رو دستی اصلاح میکنیم، سیستم همچنان فکر میکنه ما جای دیگهای هستیم؛ مخصوصاً موقع رسیدن به مبدا.”
منشأ بحران: “جنگ سیگنالها” در زیر پوست شهر
بر اساس گزارش سازمان همکاری و توسعه فناوری اطلاعات ایران (ایتا) و تحقیقات مستقل دانشگاه امیرکبیر، ریشه این اختلال در سیگنالهای جعلی GPS (GPS spoofing) است. این پدیده به خصوص در نقاطی از شهر مانند میدان آزادی، بزرگراه نواب و اطراف پادگانهای نظامی، با شدت بیشتری دیده میشود. این “جنگ سیگنالها” تنها تاکسیهای اینترنتی را هدف قرار نداده، بلکه سرویسهایی مثل تحویل غذا، نقشههای دیجیتال و حتی سامانههای مدیریت ناوگان لجستیکی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
رانندگان: قربانیان خاموش اختلال امنیتی
در این میان، رانندگان پلتفرمها، قربانیان اصلی این بحران هستند. افرادی که معیشتشان مستقیماً به موقعیتیابی دقیق وابسته است. طبق آمار رسمی، میانگین درآمد ماهانه رانندگان تماموقت تاکسیهای اینترنتی در تهران حدود ۸.۲ میلیون تومان بوده است، اما گزارشهای میدانی از افت تا ۴۰٪ این عدد در مناطق دچار اختلال خبر میدهند. همین وضعیت، برخی رانندگان را مجبور به مهاجرت به شهرهای حاشیهای مانند کرج یا استفاده از روشهای قدیمی و سنتی برای یافتن آدرس کرده است.
آینده مبهم: آیا پلتفرمها دوام میآورند
با اینکه پلتفرمهای حملونقل آنلاین در ایران رشد چشمگیری داشتهاند، اما اختلالاتی از این دست نشان میدهد که وابستگی بیش از حد به زیرساختهای دیجیتال ناپایدار، میتواند کل این اکوسیستم را با تهدید جدی روبرو کند.
شاید زمان آن رسیده باشد که این پلتفرمها، با همکاری دولت و نهادهای مربوطه، به دنبال ایجاد یک زیرساخت موقعیتیابی بومی و مقاوم در برابر spoofing باشند. چرا که در نهایت، اختلال در موقعیتیابی تنها یک مشکل فنی نیست، بلکه تهدیدی جدی برای اعتماد عمومی، پایداری اقتصادی و عدالت در فضای دیجیتال کشور محسوب میشود.
