جنگ الگوی سفر را تغییر داد؛ بررسی دادههای مستربلیط از رفتار مسافران
گزارش مستربلیط از وضعیت بازار سفر در جریان جنگ ۴۰روزه نشان میدهد این بحران علاوه بر کاهش شدید تقاضا، الگوی تصمیمگیری و انتخاب وسیله حملونقل مسافران را نیز تغییر داده است. در هفته نخست، ۷۵ درصد سفرهای از پیش برنامهریزیشده لغو شد و تعداد سفرهای ثبتشده در اسفند ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۴۰ درصد کاهش یافت. در همین دوره، بیش از ۱۳۱ هزار تماس با پشتیبانی مستربلیط ثبت شد و بلیطهایی به ارزش حدود ۲۰۱ میلیارد تومان وارد فرایند استرداد شدند.
با ادامه شرایط جنگی، بخشی از تقاضای سفر از بین نرفت، بلکه مسیر و زمان تصمیمگیری مسافران تغییر کرد. خرید بلیط به ساعات نزدیکتر به زمان حرکت موکول شد و بخشی از مسافران، حملونقل زمینی را جایگزین سفر هوایی کردند. فروش بلیط اتوبوس در نخستین روز جنگ حدود ۲۰۰ درصد افزایش یافت.
دادههای مستربلیط از ماههای پس از جنگ نیز از بازگشت تدریجی تقاضا حکایت دارد. این پلتفرم در مرداد ۱۴۰۵ از ثبت بیش از ۲.۵ میلیون جستوجوی روزانه خبر داد؛ آماری که نشان میدهد بازار سفر پس از شوک اولیه، بهتدریج وارد مرحله بازگشت شده است.
شوک جنگ به بازار سفر
جنگ در شرایطی آغاز شد که بازار سفر در مسیر رشد قرار داشت. بر اساس دادههای مستربلیط، تعداد سفرهای ثبتشده در بهمن ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۲۴.۵ درصد افزایش یافته بود. با آغاز جنگ در ۹ اسفند، این روند متوقف شد و تعداد سفرهای ثبتشده در اسفند نسبت به سال قبل ۴۰ درصد کاهش پیدا کرد.
افت تقاضا فقط در مرحله خرید دیده نشد. میانگین جستوجوهای روزانه نیز ۵۵ درصد کاهش یافت؛ یعنی بخشی از کاربران حتی پیش از تبدیل جستوجو به خرید، تصمیم خود برای سفر را کنار گذاشتند.
مسافران در شرایط بحرانی، دیرتر تصمیم گرفتند
یکی از تغییرات قابلتوجه در این دوره، کاهش فاصله زمانی میان خرید بلیط و زمان سفر بود. سهم خریدهایی که کمتر از ۲۴ ساعت پیش از حرکت انجام شدند، از ۴۰ به ۶۰ درصد افزایش یافت. همچنین سهم سفرهای یکطرفه حدود ۵ درصد بیشتر شد.
در چنین شرایطی، مسافران ترجیح دادند تصمیم نهایی درباره سفر را به زمان نزدیکتری موکول کنند و انعطاف بیشتری در برنامه خود داشته باشند.
با وجود شرایط جنگی، برخی مناسبتها همچنان باعث ایجاد موج تقاضا شدند. بیشترین خریدهای ثبتشده در ۹، ۱۰ و ۲۸ اسفند و همچنین ۷ و ۱۴ فروردین انجام شد. این الگو نشان میدهد بخشی از تقاضای سفر، بهویژه سفرهای مرتبط با مناسبتها یا برنامههای از پیش تعیینشده، حتی در شرایط بحرانی نیز ادامه پیدا کرده است.
وقتی سفر هوایی متوقف شد، تقاضا به زمین منتقل شد
یکی از واضحترین نمونههای تغییر رفتار مسافران، افزایش ناگهانی تقاضا برای سفرهای اتوبوسی بود. در ۹ اسفند، فروش بلیط اتوبوس حدود ۲۰۰ درصد افزایش یافت و به سه برابر روزهای پیش از آن رسید.
این افزایش را میتوان واکنش بخشی از بازار به محدودشدن امکان سفر هوایی دانست. با لغو یا توقف برخی پروازها، بخشی از مسافران به سراغ گزینههای زمینی رفتند.
با این حال، همه مسافران سفر جایگزین را انتخاب نکردند. ۸۴ درصد افرادی که بلیط پروازشان لغو شده بود، سفر خود را نیز لغو کردند و بخشی از مسافران باقیمانده، سفر زمینی را جایگزین پرواز کردند.
مسیرهای ترکیبی؛ راهی برای حفظ امکان سفر
یکی دیگر از تغییرات قابلتوجه در این دوره، افزایش استفاده از مسیرهای چندمرحلهای بود. بر اساس گزارش مستربلیط، ۲.۵ درصد از بلیطهای فروختهشده در این دوره در قالب «مسیر ترکیبی» ثبت شدند.
مسیر ترکیبی زمانی اهمیت پیدا میکند که امکان سفر مستقیم میان مبدأ و مقصد وجود نداشته باشد. در چنین شرایطی، ترکیبی از گزینههای حملونقل میتواند امکان ادامه سفر را فراهم کند؛ برای مثال، بخشی از مسیر با قطار و بخش دیگر با اتوبوس طی شود.
این تغییر نشان میدهد در زمان بحران، انعطافپذیری خدمات سفر اهمیت بیشتری پیدا میکند و پلتفرمها باید بتوانند علاوه بر ارائه یک مسیر مستقیم، گزینههای جایگزین را نیز در اختیار مسافر قرار دهند.
همه مقصدها به یک اندازه تحت تأثیر قرار نگرفتند
کاهش سفر در تمام مسیرها یکسان نبود. طبق دادههای مستربلیط، قم، تهران، اصفهان و شیراز از جمله مقصدهایی بودند که افت قابلتوجهی را تجربه کردند، اما سرعت بازگشت تقاضا در آنها متفاوت بود. قم در مقایسه با برخی مقصدهای دیگر، زودتر نشانههای احیا را نشان داد.
در سفرهای خارجی نیز مقصدهایی مانند ایروان، استانبول و وان زودتر از بسیاری از مسیرهای دیگر شاهد بازگشت تقاضا بودند.
تفاوت در سرعت احیای مسیرها نشان میدهد عواملی مانند نوع مقصد، هدف سفر، امکان استفاده از مسیرهای جایگزین و وضعیت زیرساخت حملونقل میتوانند بر رفتار مسافران در شرایط بحرانی تأثیر بگذارند.
بازار هتل با افت شدید مواجه شد
اختلال ناشی از جنگ به بخش حملونقل محدود نماند و بازار اقامت نیز کاهش شدیدی را تجربه کرد. بر اساس دادههای منتشرشده، تقاضای بازار هتل در اواسط اسفند حدود ۹۰ درصد کاهش یافت و فروش هتل مستربلیط نیز بیش از ۹۰ درصد افت کرد.
روند بازگشت در ادامه متفاوت بود. در اواسط فروردین، زمانی که حدود ۳۰ درصد از تقاضای بازار بازگشته بود، فروش هتل مستربلیط بیش از ۱۵ درصد افزایش یافت. در اواسط اردیبهشت نیز همزمان با بازگشت حدود ۴۵ درصد تقاضای بازار، فروش هتل این پلتفرم ۴۰ درصد رشد کرد.
مستربلیط همچنین اعلام کرده است که سهم این پلتفرم از بازار هتل پس از جنگ بیش از دو برابر شده است.
بیش از ۱۳۱ هزار تماس با پشتیبانی
در شرایط عادی، بخش مهمی از تجربه کاربران پلتفرمهای سفر به فرایند جستوجو و خرید مربوط میشود؛ اما در زمان بحران، پشتیبانی و امکان پیگیری وضعیت سفر اهمیت بیشتری پیدا میکند.
طبق گزارش مستربلیط، در طول جنگ ۴۰روزه بیش از ۱۳۱ هزار تماس با پشتیبانی این پلتفرم ثبت شد. استرداد بلیط، وضعیت انجام سفر، پیگیری خرید و دسترسی به بلیط از جمله موضوعات پرتکرار در تماسهای کاربران بودند.
۲۰۱ میلیارد تومان بلیط در فرایند استرداد
یکی از آثار ادامهدار جنگ بر بازار سفر، فرایند بازپرداخت هزینه بلیطهای لغوشده بود. طبق دادههای مستربلیط، ارزش مجموع بلیطهایی که در این دوره وارد فرایند استرداد شدند، حدود ۲۰۱ میلیارد تومان بود.
با توجه به اینکه بخشی از فرایند بازپرداخت به ایرلاینها و تأمینکنندگان خدمات وابسته است، پایان جنگ به معنای پایان فوری این فرایند نبود.
بر اساس گزارش مستربلیط، تا پایان جنگ ۱۲۳ میلیارد تومان از مبالغ بلیطهای لغوشده مسترد شد. این رقم دو هفته پس از آغاز مجدد پروازها به ۱۵۷ میلیارد تومان و شش هفته بعد به ۱۹۱ میلیارد تومان رسید.
در نتیجه، بخشی از آثار عملیاتی بحران حتی چند هفته پس از بازگشت پروازها نیز در بازار سفر ادامه داشت.
بازگشت تدریجی تقاضا و ثبت رکوردهای جدید
با وجود افت شدید بازار در هفتههای نخست جنگ، دادههای ماههای بعد از بازگشت تدریجی تقاضا حکایت دارند. مستربلیط اعلام کرده است که در شاخصهایی مانند تعداد کاربران، جستوجو و درآمد ماهانه به رکوردهای جدیدی دست یافته و تعداد جستوجوهای روزانه در این پلتفرم در مرداد ۱۴۰۵ از ۲.۵ میلیون مورد عبور کرده است.
با این حال، افزایش جستوجوها را نمیتوان بهتنهایی معادل بازگشت کامل بازار سفر به شرایط پیش از جنگ دانست؛ زیرا سرعت احیای بخشهای مختلف بازار یکسان نبوده است.
دادههای این گزارش در مجموع نشان میدهد جنگ ۴۰روزه تنها باعث کاهش حجم سفرها نشد، بلکه زمان تصمیمگیری، انتخاب وسیله حملونقل و نحوه برنامهریزی مسافران را نیز تغییر داد. بخشی از کاربران سفر خود را لغو کردند، بخشی تصمیمگیری را به تعویق انداختند و گروهی نیز با استفاده از اتوبوس یا مسیرهای ترکیبی، گزینههای جایگزین را انتخاب کردند.
از این منظر، بحران برای بازار سفر علاوه بر کاهش تقاضا، آزمونی برای انعطافپذیری زیرساختهای حملونقل، خدمات پشتیبانی و پلتفرمهای دیجیتال بود؛ آزمونی که آثار آن تا هفتهها پس از پایان جنگ و بازگشت تدریجی سفرها ادامه داشت.
