گزارش جدید از کیفیت اینترنت؛ تکرار اختلالها، تکرار سیاستهای اشتباه
پنجمین گزارش کیفیت اینترنت ایران که توسط کمیسیون اینترنت و زیرساخت انجمن تجارت الکترونیک تهران منتشر شده، بار دیگر تصویر نگرانکنندهای از وضعیت اتصال دیجیتال در کشور به نمایش گذاشته است. این گزارش نشان میدهد که به رغم وعدههای مکرر مسئولان، کیفیت اینترنت در ایران هیچ بهبودی نداشته و همچنان با سه ویژگی کندی، اختلال و محدودیت شناخته میشود.
این گزارش، ادامه سیاستهای فیلترینگ را یک «اصرار لجوجانه بر انتخابی ضدامنیتی» توصیف میکند که نه تنها فایدهای برای حاکمیت نداشته، بلکه مستقیماً امنیت دیجیتال کشور را تضعیف کرده است.
ایران در قعر جدول کیفیت اینترنت جهان
بر اساس دادههای ارزیابی شده توسط انجمن تجارت الکترونیک، ایران از نظر کیفیت اینترنت در میان ۱۰۰ کشور با تولید ناخالص داخلی (GDP) بالا، در جایگاه ۹۷ قرار دارد. این رتبهبندی بر اساس سه شاخص مهم تأخیر (Latency)، محدودیت (Restrictions) و سرعت (Speed) انجام شده است.
حتی با حذف تأثیرات حمله نظامی اخیر اسرائیل، کیفیت اینترنت کشور نسبت به گزارش قبلی تغییری نکرده و همچنان در وضعیت بحرانی باقی مانده است. ایران از نظر شاخص «محدودیت» در رتبه ۹۹، از نظر «اختلال» در رتبه ۹۲ و از نظر «سرعت» در جایگاه ۸۴ قرار دارد.
ریشه اصلی مشکل در کجاست
برخلاف ادعاهای رایج، این گزارش تأکید میکند که کیفیت پایین اینترنت در ایران ناشی از تحریمهای خارجی نیست، بلکه ریشه در سیاستهای داخلی دارد. گزارش به روشنی میگوید: «رفع فیلترینگ از شبکههای اجتماعی، پلتفرمهای مهارتی و حذف اختلالات عمدی، میتواند بدون نیاز به منابع خارجی، تجربه آنلاین کاربران و کل اکوسیستم دیجیتال را بهبود بخشد.»
در همین راستا، بیش از ۱۰۰ شرکت فناوری اطلاعات و ارتباطات با انتشار بیانیهای مشترک، خواستار رفع فیلتر از سرویسهای کلیدی، افزایش پهنای باند بینالملل و بازگشایی پروتکلهای نوین مانند HTTP/3 و IPv6 شدهاند.
اینترنت طبقاتی و استفاده گسترده از فیلترشکن
این گزارش به انتقاد از سیاست «اینترنت طبقاتی» نیز پرداخته که در آن، دسترسی اینترنت باکیفیت صرفاً به برخی گروههای خاص مثل خبرنگاران یا دانشگاهیان ارائه میشود. این سیاست نه تنها مشکل اصلی را حل نمیکند، بلکه به گفته گزارش، «چرخهای معیوب از تصمیمهای نمایشی» را بازتولید میکند که نتیجه آن افزایش استفاده از فیلترشکنها و کاهش امنیت است.
بر اساس نظرسنجی مشترک ایسپا و انجمن، ۸۶ درصد کاربران ایرانی از فیلترشکن استفاده میکنند. این آمار در میان جوانان زیر ۳۰ سال به ۹۳.۸ درصد میرسد. جالب است بدانید که ۶۲.۲ درصد از این کاربران، پیش از فیلترینگ گسترده سال ۱۴۰۱ از فیلترشکن استفاده نمیکردند. همچنین، ۶۰ درصد از افراد فعال در حوزه فروش و خدمات دیجیتال، اینستاگرام را پلتفرم اصلی درآمدی خود معرفی کردهاند.
ایران در کنار کشورهای جنگزده
شاخص RTT (زمان رفت و برگشت داده) یکی از معیارهای مهم کیفیت تجربه کاربری است. در این شاخص، ایران با میانگین تأخیر ۲۹۵ میلیثانیه، تنها وضعیت بهتری از کشورهایی نظیر کوبا، سودان و ترکمنستان دارد و عملاً در کنار کشورهای درگیر جنگ با زیرساختهای فرسوده قرار میگیرد. در حالی که کشورهای همرده اقتصادی مانند ترکیه، شاخص RTT بسیار پایینتری دارند.
مهاجرت کاربران به سمت اینترنت ماهوارهای
گزارش انجمن تجارت الکترونیک همچنین از رشد محسوس استفاده از اینترنت ماهوارهای استارلینک خبر میدهد. این روند افزایشی و پرشتاب از پایان سال ۲۰۲۴ آغاز شده و در صورت ادامه وضعیت فعلی، میتواند به یک چالش جدی برای حکمرانی دیجیتال کشور تبدیل شود.
در نهایت، این گزارش تأکید میکند که وضعیت فعلی اینترنت ایران نتیجه مستقیم سیاستگذاریهای داخلی است و نه تحریمها. راه حل این مشکل در بازنگری در سیاستهای محدودسازی، بازگشت به عقلانیت فنی و گوش دادن به صدای متخصصان نهفته است.
