پروژه بزرگ ملی محقق شد: سکوی هوش مصنوعی ایران رونمایی گردید

رونمایی از سکوی ملی هوش مصنوعی ایران؛ گامی بلند در جهت خودکفایی فناورانه

صبح امروز، در مرکز همایش‌های رایزن، با حضور معاونت علمی ریاست جمهوری، از سکوی ملی هوش مصنوعی ایران پرده برداری شد. این دستاورد مهم، با پشتیبانی ویژه رهبر معظم انقلاب اسلامی به مرحله بهره‌برداری رسیده است.

در این مراسم، حسین افشین با اشاره به مراحل شکل‌گیری این طرح ملی، اظهار داشت که ایده اولیه آن در یازدهم مهرماه سال جاری به محضر رهبر انقلاب ارائه گردید و در آن زمان، تحقق آن تا پایان اسفندماه، هدفی بسیار بلندپروازانه به نظر می‌رسید. ایشان افزودند که رهبر انقلاب در همان روز و در جریان بازدید از نمایشگاه پیشگامان پیشرفت، ضمن پرسش درباره زمان نهایی شدن پروژه، بر اهمیت پیگیری مجدانه آن تاکید فرمودند. اکنون، به فضل الهی و تلاش متخصصان ایرانی، این سکوی راهبردی به صورت ملموس و کاربردی در اختیار رهبری و ملت شریف ایران قرار گرفته است.

معاونت علمی ریاست جمهوری در این مراسم با تاکید بر تعهد این نهاد به توسعه زیرساخت‌های پردازشی کشور، تصریح کرد که سکوی ملی هوش مصنوعی، فراتر از یک پروژه صرفاً فناورانه، گامی بنیادین در راستای تحقق عدالت فناورانه در سطح ملی محسوب می‌شود. ویژگی بارز این سکو، طراحی آن به صورت متن‌باز است که امکان بهره‌برداری از آن را برای تمامی جوانان و متخصصان ایرانی فراهم می‌سازد و دسترسی به این فناوری پیشرفته را برای پژوهشگران در اقصی نقاط کشور، از مناطق دورافتاده گرفته تا مراکز علمی تهران، به طور یکسان میسر می‌سازد.

افشین همچنین با اشاره به پیوستن رسمی ایران به باشگاه جهانی هوش مصنوعی، این موفقیت را ثمره تلاش‌های بی‌وقفه و تعهد یک تیم متخصص دانست که توانسته‌اند زیرساخت پردازش داده‌های پرقدرت (GPU Farm) را در داخل کشور ایجاد نمایند.

برنامه‌ریزی جامع برای توسعه و بهره‌برداری از سکوی ملی هوش مصنوعی نیز در این مراسم تشریح گردید. بر اساس این برنامه، در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۴، فرآیند تست و بهینه‌سازی محصولات مبتنی بر این سکو آغاز خواهد شد. در ادامه، در سه ماهه دوم همان سال، دسترسی محدود به این محصولات برای متخصصان دانشگاهی و شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم می‌گردد تا مراحل تست‌های تکمیلی و اعتبارسنجی نهایی انجام پذیرد. نسخه آزمایشی (بتا) این سکوی ملی در شهریورماه ۱۴۰۴ به طور عمومی رونمایی خواهد شد و نهایتاً در اسفندماه ۱۴۰۴، نسخه نهایی و تکامل‌یافته آن با قابلیت‌های گسترده‌تر و پایداری بالاتر در اختیار کاربران قرار خواهد گرفت.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری نیز در سخنانی، از مشارکت فعال ۳۸ شرکت دانش‌بنیان در فرآیند توسعه سکوی ملی هوش مصنوعی خبر داد و تاکید کرد که این سکو، تنها نقطه آغاز مسیر پر فراز و نشیب توسعه هوش مصنوعی در ایران است و کشورمان گام به گام به سوی استقلال فناورانه در این حوزه حیاتی پیش خواهد رفت.

افشین، خلق مدل زبانی بزرگ ایرانی را به عنوان گام مهم بعدی در این مسیر معرفی کرد و توضیح داد که این مدل به طور کامل بومی و متن‌باز طراحی و توسعه خواهد یافت. وی با تاکید بر اهمیت این پروژه، آن را نه صرفاً یک پیشرفت فناورانه، بلکه سرآغاز عصری نوین در عرصه فناوری ملی دانست. این مدل زبانی بومی، قادر خواهد بود وابستگی کشور به مدل‌های زبانی خارجی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد، به گسترش و اعتلای زبان فارسی در فضای دیجیتال کمک شایانی نماید و بستری مناسب برای رشد و توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در صنایع مختلف کشور فراهم آورد.

ایشان همچنین به طراحی و پیاده‌سازی دستیارهای هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی برای اعضای محترم کابینه دولت اشاره نمود و تشریح کرد که این پروژه مهم با همکاری دانشگاه‌های برجسته کشور در حال اجرا است. تاکنون، قراردادهای همکاری مهمی با ۱۳ دانشگاه برتر کشور در این زمینه به امضا رسیده است. متخصصان دانشگاهی آمادگی دارند تا با دریافت داده‌های مورد نیاز از سازمان‌ها و وزارتخانه‌های مختلف، نسل جدیدی از ابزارهای هوشمند مدیریتی را در دستگاه‌های اجرایی کشور مستقر نمایند. به گفته ایشان، این فرآیند در برخی حوزه‌ها آغاز شده و نتایج اولیه آن بسیار امیدوارکننده بوده است.

رئیس بنیاد ملی نخبگان، هدف اصلی از طراحی و پیاده‌سازی این دستیارهای هوشمند را افزایش سطح دقت، سرعت و هوشمندی در فرآیندهای تصمیم‌گیری و مدیریت کلان کشور دانست. به باور ایشان، این ابزارهای پیشرفته به دولت یاری خواهند رساند تا تصمیمات خود را با دقت نظر بیشتر، رویکردی انسانی‌تر و با بهره‌گیری از تحلیل‌های هوشمندانه اتخاذ نماید.

افشین با اشاره به جایگاه محوری هوش مصنوعی در آینده جهان، قرن بیست و یکم را عصر فناوری‌های نوین دانست که هوش مصنوعی در قلب تحولات آن قرار دارد. وی تاکید کرد که حرکت در مسیر پیشرفت‌های فناورانه مستلزم دقت، برنامه‌ریزی راهبردی و آینده‌نگری است و هیچ‌گونه سهل‌انگاری در این عرصه جایز نخواهد بود. به گفته ایشان، اگرچه اشتباهات در برخی فناوری‌های ساده ممکن است قابل جبران باشند، اما در حوزه پیچیده‌ای همچون هوش مصنوعی، هرگونه خطا می‌تواند کشور را از شتاب فزاینده پیشرفت‌های جهانی عقب نگه دارد.

رونمایی از نسخه اولیه سکوی ملی هوش مصنوعی و برنامه‌های آتی توسعه

در ادامه این رویداد مهم، مدیر مرکز پردازش سریع دانشگاه صنعتی شریف، از طراحی و توسعه یک زیست‌بوم جامع هوش مصنوعی بومی در این دانشگاه خبر داد. وی توضیح داد که این اقدام با حمایت معاونت علمی ریاست جمهوری و با هدف جبران عقب‌ماندگی احتمالی ایران در این حوزه نسبت به کشورهای پیشرو در منطقه و ایجاد تحول اساسی در اکوسیستم هوش مصنوعی کشور صورت می‌پذیرد.

حسین اسدی، مدیر مرکز پردازش سریع و نماینده دانشگاه صنعتی شریف در طرح سکوی ملی هوش مصنوعی، به بررسی وضعیت ایران در حوزه هوش مصنوعی طی ده سال اخیر پرداخت. وی با تاکید بر وجود فاصله با کشورهای پیشرفته منطقه در این زمینه، اعلام کرد که پروژه زیست‌بوم هوش مصنوعی بومی از اواخر مهرماه سال جاری به طور جدی آغاز شده است تا این عقب‌ماندگی جبران گردد.

ایشان با استناد به مطالعات اخیر انجام شده در دانشگاه صنعتی شریف، به کاهش درصد مقالات پژوهشی منتشر شده در حوزه هوش مصنوعی، رشد اندک در ثبت اختراعات مرتبط و توسعه نسبتاً ضعیف شرکت‌های فعال در این زمینه (تنها ۴ درصد) اشاره نمود. این در حالی است که نرخ رشد جهانی در حوزه هوش مصنوعی بیش از ۲۰ درصد بوده است. به گفته وی، نبود سرمایه‌گذاری جدی و متمرکز در زیرساخت‌های سخت‌افزاری مورد نیاز و عدم وجود یک سکوی متمرکز و یکپارچه، از مهم‌ترین دلایل این عقب‌ماندگی به شمار می‌روند.

در این مراسم، از نسخه اولیه و کاربردی (MVP) سکوی ملی هوش مصنوعی رونمایی شد و اسدی اعلام کرد که سایر بخش‌های تکمیلی این سکو نیز در مراسم‌های آتی به تدریج معرفی و در اختیار متخصصان قرار خواهند گرفت.

وی همچنین در خصوص فرآیند توسعه و راهبری این سکوی ملی توضیح داد که بیش از ۳۰ حوزه تخصصی دانش فنی در طراحی و پیاده‌سازی آن مورد استفاده قرار گرفته است. این حوزه‌های دانشی شامل امنیت سایبری، معماری سیستم‌های پیچیده، مباحث تخصصی هوش مصنوعی، توسعه فناوری و کسب‌وکار مرتبط، ارائه خدمات، توسعه محصول و فرآیندهای تجاری‌سازی می‌گردد.

در پایان این بخش از مراسم، مدیر مرکز پردازش سریع دانشگاه صنعتی شریف، جدول زمان‌بندی دقیق اجرای مراحل آتی پروژه را ارائه نمود. بر اساس این جدول، نسخه محدود این سکو در تیرماه سال آینده در اختیار دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان منتخب قرار خواهد گرفت تا مورد ارزیابی و بهره‌برداری اولیه قرار گیرد. نسخه آزمایشی عمومی این سکو نیز در شهریورماه سال آینده منتشر خواهد شد و نهایتاً نسخه نهایی و پایدار آن تا اسفندماه سال ۱۴۰۴ آماده بهره‌برداری گسترده خواهد بود.

قابلیت‌های منحصربه‌فرد استودیوی سکوی ملی هوش مصنوعی

در بخش پایانی این مراسم، بابک خلج، رئیس دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف و نماینده تیم فنی استودیوی هوش مصنوعی سکوی ملی، به تشریح ساختار کلی این سکوی راهبردی پرداخت و بر اهمیت ویژه بخش استودیوی آن تاکید نمود. وی اظهار داشت که تیم فنی به طور تخصصی بر روی توسعه این بخش کلیدی متمرکز بوده است.

یکی از مهم‌ترین اجزای استودیو، بخش «همیار هوشمند» است که نقش محوری در عملکرد کلی سکو ایفا می‌کند. استودیوی سکوی ملی هوش مصنوعی امکانات متنوعی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد که از جمله آن‌ها می‌توان به انتخاب بلوک‌های متن‌باز به‌روز و بومی، ارائه مدل‌های عاملانه هوشمند، تعامل هوشمند و کارآمد با کاربران، دسترسی آسان به بلوک‌های تحقیقاتی پایه و پیشرفته، ایجاد یک زیست‌بوم پویا برای اشتراک‌گذاری نتایج پژوهش‌های انجام شده، فراهم‌سازی زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری لازم برای پردازش و ذخیره‌سازی حجم وسیعی از داده‌ها و در نهایت، امکان انتشار عمومی خروجی‌ها و دستاوردهای توسعه‌یافته از طریق بازارگاه اختصاصی سکوی ملی هوش مصنوعی اشاره نمود.

خلج با اشاره به اهمیت استودیوهای علمی و پژوهشی در پیشبرد اهداف این سکو، توضیح داد که تیم فنی تلاش نموده است تا تحلیل‌های پیچیده و تخصصی حوزه هوش مصنوعی را برای کاربرانی که ممکن است تخصص فنی عمیقی در این زمینه نداشته باشند، به زبانی ساده و قابل فهم ارائه نماید. وی به یک پروژه نمونه در حوزه شیمی اشاره کرد که با همکاری یکی از اساتید برجسته دانشگاه در این زمینه به اجرا درآمده است. در حالی که انجام چنین تحلیل‌های پیچیده‌ای به طور معمول برای یک دانشجوی دوره دکتری بین ۶ تا ۱۲ ماه زمان نیاز دارد، تیم فنی استودیوی سکوی ملی هوش مصنوعی موفق شده است آن را در عرض چند روز پیاده‌سازی نماید که نشان‌دهنده توانمندی بالای این سکو در تسهیل و تسریع فرآیندهای پژوهشی است.

ایشان در ادامه سخنان خود، به چشم‌انداز آینده این پروژه اشاره کرد و دغدغه مهم کمبود داده‌های آموزشی با کیفیت در کشور را مطرح نمود. به گفته وی، توسعه یک موتور قدرتمند برای تولید داده‌های مصنوعی (مولد) از اهمیت بسزایی برخوردار است. علاوه بر این، تقویت و توسعه قابلیت‌های همیار هوشمند و استفاده از مفهوم دوقلوی دیجیتال در صنایع مختلف کشور، نقش مهمی در پیشرفت و کاربردی‌سازی این فناوری خواهد داشت. ارائه خدمات مرتبط با مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) و انجام پژوهش‌های پیشرفته در زمینه مدل‌های زبانی کوچک (SLM) نیز از جمله برنامه‌های آتی و اولویت‌های توسعه این پروژه ملی به شمار می‌رود.