تحلیل سرمایهگذاری در فناوری کشاورزی و مواد غذایی در سال ۲۰۱۹: مواد جانشین گوشت و کشاورزی گلخانهای پیشگامان جذب سرمایه
در سال ۲۰۱۹، در حالی که چشمانداز اقتصاد جهانی به دلیل عواملی نظیر جنگ تجاری میان ایالات متحده آمریکا و چین، برگزیت (خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا) و تضعیف اقتصاد چین با ابهاماتی روبرو بود، سرمایهگذاری خطرپذیر در مجموع حدود ۱۶ درصد کاهش یافت. حوزه فناوری کشاورزی و مواد غذایی نیز از این روند مستثنی نبود، اما میزان کاهش سرمایهگذاری در این بخش به مراتب کمتر بود. بر اساس ششمین گزارش سالانه AgFunder در زمینه سرمایهگذاری، مجموع سرمایهگذاریها در حوزه کشاورزی و مواد غذایی تنها ۴.۸ درصد نسبت به سال ۲۰۱۸ کاهش نشان داد.
به طور کلی، کاهش سرمایهگذاری عمدتاً ناشی از عقبنشینی از سرمایهگذاری در استارتاپهای آمریکایی و چینی و همچنین افت چشمگیر ۵۶ درصدی سرمایهگذاری در استارتاپهای فعال در زمینه تحویل غذا بود. جذابیت این بخش برای سرمایهگذاران به دلیل افزایش سلطه شرکتهای بزرگی مانند DoorDash که سرمایههای هنگفتی جذب کرده و نفوذ خود را در بازاری که بیش از حد اشباع شده بود، گسترش دادند، کاهش یافت.
در مقابل، سرمایهگذاری در استارتاپهای فعال در بخش بالادستی زنجیره تأمین مواد غذایی که به کشاورزان نزدیکتر هستند، در سال ۲۰۱۹ با افزایش ۱۰۰ میلیون دلاری روبرو شد و با رشد ۱.۳ درصدی به ۷.۶ میلیارد دلار رسید. دلایل اصلی این رشد عبارتند از: استقبال از استارتاپهای فعال در زمینه تولید جایگزینهای گوشت و لبنیات و همچنین رونق مجدد کشاورزی گلخانهای نوین.
بسیاری از فعالان صنعت کشاورزی آگاه هستند که دو حوزه مذکور (جایگزینهای گوشت و لبنیات و کشاورزی گلخانهای) در مجموع سهم نسبتاً کوچکی از اکوسیستم فناوری غذایی و کشاورزی را به خود اختصاص میدهند و در واقع درصد کمی از کل سرمایهگذاری در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی را تشکیل میدهند.
علت اصلی این امر، رشد قابل توجه سرمایهگذاری در سالهای اخیر در حوزه تحویل مواد غذایی و همچنین افزایش سرمایهگذاری در سایر بخشهای بالادستی مانند زیستفناوری کشاورزی (شامل فناوری بذر، ملزومات نوین برداشت محصول میکروبی و ویرایش ژنتیکی) و فناوریهای میانردهای (مانند قابلیت ردیابی، حفظ تازگی مواد غذایی و تولید نوآورانه) بوده است.
با این حال، استارتاپهای نوآور در حوزه مواد غذایی با جذب بیش از ۱ میلیارد دلار سرمایه در سال ۲۰۱۹، که دو برابر بودجه آنها در سال ۲۰۱۸ بود، شرکتهای قدیمیتر و بزرگتر فعال در بخشهای بالادستی مانند نرمافزارهای مدیریت مزرعه و زیستانرژی و زیستمواد را پشت سر گذاشتند. سیستمهای نوین مزرعهداری نیز سال موفقی را سپری کردند و موفق به جذب ۷۴۵ میلیون دلار سرمایه شدند که معادل ۳۸ درصد افزایش نسبت به سال گذشته است. در این دسته، دو بخش پرورش حشرات و کشاورزی عمودی، هر کدام بیش از ۱۰۰ میلیون دلار سرمایه جذب کردند.
بدون شک، یکی از عوامل اصلی این رشد، عرضه اولیه بسیار موفق سهام شرکت Beyond Meat در اواسط سال ۲۰۱۹ بود که توجه سرمایهگذاران را به سمت جایگزینهای گوشت و لبنیات جلب کرد. Beyond Meat یک شرکت آمریکایی است که در زمینه تولید جایگزینهای گوشت از مواد گیاهی فعالیت میکند. این شرکت در سال ۲۰۰۹ توسط ایتان براون تأسیس شد و در سال ۲۰۱۲ نخستین محصول خود را وارد بازار آمریکا کرد. محصولات این شرکت جایگزین گوشت مرغ و گاو و انواع سوسیسها هستند. در عرضه اولیه سهام این شرکت، ارزشگذاری آن در مقطعی به ۹ میلیارد دلار نیز رسید.
بخش عمدهای از این هیجان ناشی از این باور است که صنایع ۱.۴ تریلیون دلاری گوشت و لبنیات به پایان عمر خود نزدیک شدهاند؛ باوری که با اقدامات فعالان این صنعت تقویت شده است، یعنی همان افرادی که در کشورهای مختلف، بر روی جایگزینهای گیاهی و آزمایشگاهی سرمایهگذاری میکنند. اخیراً شرکت Cargill (یک گروه صنعتی بزرگ در زمینه گوشت و کالاهای جهانی) از راهاندازی جایگزین گوشت گیاهی (plant-based patties) با نام تجاری خود خبر داده است.
حتی در گزارشی که در پاییز ۲۰۱۹ منتشر شد، ادعا شده بود که صنایع سنتی گوشت و لبنیات تا سال ۲۰۳۰ از بین خواهند رفت. به نظر میرسد این ادعا اغراقآمیز باشد، اما نشاندهنده جهتگیری افکار عمومی است.
ESG سرواژههای Environmental، Social و Governance (محیط زیست، جامعه و حاکمیت) است که سه عامل اصلی در ارزیابی پایداری و تأثیر اجتماعی سرمایهگذاری در یک شرکت یا کسبوکار محسوب میشوند. شاید بتوان گفت که همین تقاضای بالا برای شرکتهای وابسته به ESG در بازارهای عمومی بود که تقاضای سهام Beyond Meat را به شدت افزایش داد.
سال ۲۰۱۹، سال جهش ESG بود؛ مفهومی که از سالهای قبل کمابیش وجود داشت، اما اکنون با گزارش تخصیص یافتن ۱۲ میلیارد دلار به این راهبرد سرمایهگذاری پایدار، به یک اصطلاح رایج در جهان سرمایهگذاری تبدیل شده است. علت این امر را باید در تقاضای مصرفکنندگان و سرمایهگذاران خُرد جستجو کرد. سرمایهگذاری با هدف ایجاد تأثیر مثبت و فراتر از صرف سود مالی، موضوعی قابل تأمل است.
این موضوع بیانگر آن است که به جای داشتن چیزی که داشتنش خوب است، باید به داشتن آنچه باید داشت فکر کرد و سال ۲۰۱۹ شاهد موجی از گفتگوها و راهبردهای ESG از جانب بزرگترین مؤسسات مالی جهان بود. عزم شرکت Beyond Meat برای جایگزین کردن گوشت حیوانی با گوشت بر پایه گیاه، یک سرمایهگذاری ESG کاملاً پیشرو است که تأثیر بالقوه آن به خوبی در چندین گزارش تحقیقاتی در سالهای اخیر ثبت شده است.
روند سرمایهگذاری ESG قطعاً در سال ۲۰۲۰ شتاب بیشتری خواهد گرفت و فناوری کشاورزی و مواد غذایی به عنوان یک صنعت کلیدی در مبارزه با تغییرات آب و هوایی آماده بهرهبرداری از این روند است. این صنعت همچنین برای سلامت و تغذیه جهانیان ضروری به نظر میرسد و پیشبینی میشود بیش از ۲۸ درصد از نیروی کار جهان، از جمله تعداد زیادی از زنان در جوامع در حال توسعه را به خدمت بگیرد. پروتئینهای جایگزین تنها یک نمونه از سرمایهگذاری ESG در فناوری کشاورزی و مواد غذایی هستند.
عمده سرمایهگذاریها در بخش جایگزین گوشت در سال ۲۰۱۹ با حمایت شرکت Cargill انجام شدهاند که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
سرمایهگذاری دور پل (bridge round) شرکت Impossible Food به مبلغ ۳۰۰ میلیون دلار بر روی همبرگرهای بدون گوشت.
سرمایهگذاری ۹۰ میلیون دلاری دور A در شرکت Motif FoodWork، تولیدکننده مواد تشکیلدهنده پروتئین جایگزین (alt protein) بر پایه میکروب.
سرمایهگذاری ۷۵ میلیون دلاری در مرحله آخر (late-stage) شرکت Puris Proteins، تولیدکننده پروتئین نخود.
سیستمهای نوین مزرعهداری (مانند مزارع عمودی و مزارع پرورش حشرات) از گرایشهای ESG مشابهی برخوردارند. هدف آنها فراهم ساختن امکان دسترسی به مواد غذایی برای شهرهای داخلی، تولید مواد غذایی به شکل کارآمدتر و پایدارتر (مصرف کمتر آب و تلاش برای حذف استفاده از مواد شیمیایی مضر از فرآیند رشد) و توسعه کارآفرینی است.
این بخش در سال ۲۰۱۹ بار دیگر توجه سرمایهگذاران و مصرفکنندگان را به خود جلب کرد. به نظر میرسد که این موضوع پس از چند سال وقفه، دوباره با استقبال مواجه شده است. علت این امر آن است که ظاهراً استارتاپها، بسیاری از بزرگترین چالشهای مانع رشد خود را در این بخش حل کردهاند.
معرفی رباتهای کارآمد، خودکارسازی و تعداد رو به رشد فناوریهای توانمندساز، هزینههای پرورش گلخانهای را به شکل چشمگیری کاهش داده است و این روند بدون شک در سال ۲۰۲۰ و پس از آن نیز ادامه خواهد یافت.
در اوایل سال ۲۰۱۹، شرکت فرانسوی Ynsect، فعال در زمینه پرورش کرم آرد (mealworm farming)، مبلغ قابل توجه ۱۲۵ میلیون دلار در دور سرمایهگذاری C جذب کرد. این مبلغ در واقع رکورد فناوری کشاورزی اروپا را برای ساخت بزرگترین مزرعه پرورش حشره جهان در آن زمان شکست. این شرکت به منظور دستیابی به این هدف، فناوری حسگر، خودکارسازی، تجزیه و تحلیل داده و مدلسازی را با هم ترکیب میکند تا دما، نمودار رشد حشرات، وزن و انتشار Co2 را اندازهگیری کرده و متناسب با آن تغییرات محیطی مناسب را در سیستم اعمال کند.
در حالی که زمانی بسیاری از افراد بر این باور بودند که کارخانههای کاشت انبوه، تنها راه کشاورزی گلخانهای در مقیاس بزرگ است، اما مدلهای دیگر این کسبوکار در طول سال ۲۰۱۹ رشد چشمگیری داشتند. شرکت آلمانی Infarm، مبلغ ۱۰۰ میلیون دلار جهت توسعه کسبوکار خود جذب کرد. این شرکت واحدهای کوچک پرورش گیاه را در فروشگاههای مواد غذایی مستقر میکند و تمامی این واحدها از نظر فناوری در چیزی به هم متصل هستند که مدیرعامل شرکت آن را یک مزرعه بزرگ توصیف کرده است.
نمونه جدیدتر این مدل کشاورزی، استارتاپ Freight Farms است که اخیراً قراردادی با گروه بزرگ خدمات غذایی Sodexo امضا کرده است تا مزارع کانتینری را به دانشگاهها بیاورد.
در حالی که معاملات در گروه بازارهای آنلاین رستورانی، ۵۳ درصد کاهش داشته است، اما این گروه همچنان پابرجاست و سال ۲۰۱۹ شاهد افزایش سرمایهگذاری در ایجاد ابزارها و خدمات لازم جهت تحویل مواد غذایی بوده است. تراویس کالانیک، مؤسس اوبر، از آخرین کسبوکار خود یعنی CloudKitchens رونمایی کرد که به اجاره فضای آشپزخانه صرفاً به رستورانهای آنلاین اختصاص دارد. این شرکت سرمایه عظیمی بالغ بر ۴۰۰ میلیون دلار جذب کرد (از جمله از طرف صندوق اموال شاهزاده عربستان سعودی).
این پیشرفت به بخش خواروبارفروشی الکترونیک نیز تعلق میگیرد. این موضوع در سراسر جهان در چند ماه اخیر سرعت گرفته است، چرا که شیوع ویروس کرونا ضرورت چنین خدماتی را بیش از هر زمان دیگری مطرح نموده تا مصرفکنندگان بتوانند به مواد غذایی تازه دسترسی داشته باشند. خردهفروشان بزرگ نیز بیش از پیش بر روی تحویل کالاهای خودشان کار میکنند و بدین منظور قطعاً از ظرفیت موجود بهره گرفته و از فناوریهای بدون نام تجاری (White-labeled) استارتاپها استفاده خواهند کرد.
