انتخاب صادرکنندگان نمونه: معیارهای کلیدی و فرآیند ارزیابی
هر ساله در ایران، همزمان با روز ملی صادرات (29 مهر)، مراسمی برگزار میشود که در آن صادرکنندگان برتر کشور معرفی و تقدیر میشوند. این رویداد که از سال 1376 به طور مداوم برگزار شده، به معرفی شرکتهای برتر در عرصه صادرات و تجلیل از نقشآفرینان این حوزه میپردازد. اما سوالی که مطرح میشود این است که معیارهای انتخاب صادرکنندگان برتر چیست؟
معیارهای کلی انتخاب صادرکنندگان نمونه
طبق آییننامه تشویق صادرکنندگان مصوب سال 1380، صادرکننده نمونه به شخص حقیقی یا حقوقی اطلاق میشود که دارای شرایط زیر باشد:
ارزش صادرات بالا: ارزش صادرات کالاها از ابتدای فروردین تا انتهای اسفند سال قبل، در مقایسه با سایر صادرکنندگان کالاهای مشابه، در بالاترین سطح باشد.
کیفیت برتر کالا: کالاهای صادراتی در مقایسه با رقبا از کیفیت بالاتری برخوردار باشد. بستهبندی کالا نیز در این زمینه مورد توجه قرار میگیرد.
استانداردهای بینالمللی: کیفیت کالاها و خدمات با در نظر گرفتن استانداردهای بینالمللی، در بالاترین سطح باشد.
صادرات کالای جدید یا ورود به بازار جدید: صادرکنندهای که کالای جدیدی را صادر کرده یا به بازار جدیدی وارد شده باشد، میتواند به عنوان صادرکننده نمونه انتخاب شود. کالای جدید به کالایی اطلاق میشود که سابقه صادرات نداشته باشد و بازار جدید به بازاری گفته میشود که در سالهای گذشته صادرات به آن انجام نشده باشد.
شاخصهای برند و فناوری: شاخصهای برند و فناوریهای بالا (هایتک) به عنوان شاخصهای ویژه در انتخاب صادرکنندگان در سطوح ملی و استانی در نظر گرفته میشوند.
بنابراین، مؤلفههایی مانند میزان صادرات محصول، کیفیت و استانداردهای آن، صادرات کالاهای جدید یا ورود به بازارهای جدید، برند تجاری و سطح فناوری شرکت از معیارهای اصلی انتخاب صادرکنندگان نمونه هستند.
دستهبندی صادرکنندگان و معیارهای جزئیتر
معیارهای کلی ذکر شده، بسیار کلی به نظر میرسند. به همین دلیل، معیارهای جزئیتری نیز در انطباق با معیارهای بالا تعریف شدهاند که میتوانند هر سال تغییراتی داشته باشند. این معیارها به چهار دسته تقسیم میشوند:
بخش کالا
بخش خدمات فنی و مهندسی
بخش گردشگری
بخش فناوری اطلاعات
هر یک از این بخشها، معیارهای خاص خود را دارند. این دستهبندی به منظور پوشش دادن انواع مختلف صادرات (کالا، خدمات فنی و مهندسی، خدمات فناوری اطلاعات و گردشگری) انجام شده است.
معیارهای انتخاب صادرکنندگان نمونه در سال 99
در ادامه به بررسی معیارهای انتخاب صادرکنندگان نمونه در هر بخش در سال 99 میپردازیم:
1. بخش کالا
معیارهای عمومی:
درآمد ارزی حاصل شده از صادرات
حفظ و توسعه بازارهای هدف و فعالیتهای بازاریابی
مهارت فنی و تخصصی شرکت در امر صادرات (ثبت برند، استانداردهای بینالمللی، فعالیتهای تبلیغاتی، حضور در رویدادهای صادراتی)
عضویت در تشکل صادراتی
معیارهای اختصاصی:
بستهبندی محصول (در گروه مواد شوینده)
ارائه لیسانس شرکت ایرانی به شرکتهای خارجی جهت تولید و صادرات (در گروه دارو و تجهیزات پزشکی)
2. بخش خدمات فنی و مهندسی
معیارهای عمومی:
ارزش صادرات
روند صعودی صادرات طی سه سال اخیر
استفاده از مصالح و تجهیزات داخلی
استفاده از نیروی انسانی ایرانی در اجرای پروژهها
گستردگی بازارهای هدف و نفوذ در بازارهای جدید
سابقه فعالیت صادراتی
مهارت فنی و تخصصی در امر صادرات خدمات (حضور در هیئتهای بازاریابی، شرکت در نمایشگاهها و سمینارهای بینالمللی، آموزش پرسنل)
عضویت در تشکلهای صادراتی تخصصی
3. بخش خدمات گردشگری
معیارهای عمومی:
کسب درآمد ارزی (آمار تورهای ورودی)
فعالیتهای بازاریابی (تعداد بازارهای جدید، نفوذ در بازارهای جدید، تبلیغات، حضور در نمایشگاههای بینالمللی گردشگری)
شرایط عمومی (عضویت در تشکل صنفی مرتبط، عضویت در مجامع و تشکلهای بینالمللی، ایجاد دفاتر یا نمایندگی جذب گردشگر در خارج از کشور، تعداد راهنمایان تور)
4. بخش فناوری اطلاعات
معیارهای عمومی:
کسب درآمد ارزی
کیفیت محصول و خدمات صادراتی و رعایت استانداردها (رعایت قوانین کپیرایت، ثبت نرمافزار، گواهینامههای بینالمللی)
بازاریابی (خدمات پس از فروش، پشتیبانی، دارا بودن نمایندگی، تنوع محصولات و خدمات صادراتی، گستردگی بازارهای هدف، حضور در نمایشگاههای بینالمللی)
عضویت در تشکل اقتصادی صادراتی
همانطور که مشاهده شد، معیارهای انتخاب صادرکنندگان نمونه بسیار متنوع و جامع هستند و دستیابی به آنها نیازمند تلاش و برنامهریزی دقیق است. کسب درآمد ارزی، توسعه بازار، ثبت برند، استانداردهای بینالمللی، فعالیتهای تبلیغاتی، حضور در رویدادها و عضویت در تشکلهای صادراتی از جمله معیارهای کلیدی در این زمینه هستند.
