بیمه رانندگان تاکسی اینترنتی؛ چاقوی دو لبهای که شاید درآمد شما را کم کند
پرونده بیمه رانندگان اسنپ، تپسی و سایر تاکسیهای اینترنتی وارد مرحله حساس و پیچیدهای شده است. در حالی که سازمان تامین اجتماعی اصرار دارد رانندگان باید بیمه شوند، وزارت ارتباطات و کارشناسان هشدار میدهند که اجرای عجولانه این طرح با قوانین قدیمی، میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
اما دعوا دقیقاً بر سر چیست و اگر این قانون تصویب شود، چه تاثیری بر جیب راننده و مسافر خواهد داشت؟
ماجرای کسر ۱۳.۵ درصد از درآمد چیست
یکی از نگرانکنندهترین بخشهای طرحی که در مجلس در حال بررسی است، موضوع کسر حق بیمه است. طبق این طرح، قرار است ۱۳.۵ درصد از درآمد رانندگان برای حق بیمه کسر شود. شاید در نگاه اول این کار برای رفاه راننده باشد، اما یک مشکل بزرگ وجود دارد:
رانندگان دو شغله و بازنشستگان: بسیاری از رانندگان تاکسیهای اینترنتی، کارمندان یا بازنشستگانی هستند که در ساعتهای غیرکاری برای کسب درآمد بیشتر کار میکنند. این افراد همین حالا هم بیمه دارند. کسر ۱۳.۵ درصد از درآمد آنها، نه تنها رفاهی نمیآورد، بلکه درآمدشان را کاهش میدهد.
رانندگان پارهوقت: بسیاری از افراد (مثل دانشجویان) فقط چند ساعت در هفته کار میکنند و کسر این مبلغ برایشان صرفه اقتصادی ندارد.
بنبستِ قانونی: کارفرما کیست
مشکل اصلی اینجاست که قوانین کار ما قدیمی است (مربوط به دههها قبل) و با شغلهای مدرن امروزی همخوانی ندارد.
سازمان تامین اجتماعی میگوید این یک رابطه کارگر و کارفرمایی است.
پلتفرمها میگویند ما فقط یک واسطه تکنولوژیک هستیم و کارفرما نیستیم.
در این میان، وزارت ارتباطات هشدار میدهد که نمیتوان با قوانین دهه ۵۰ برای اقتصاد دیجیتال سال ۱۴۰۴ نسخه پیچید. محمد رهبری، مشاور وزیر ارتباطات، معتقد است که فشار برای اجرای این قانون بدون بهروزرسانی تعاریف، یا باعث گران شدن کرایهها برای مسافر میشود و یا کاهش درآمد راننده.
تجربه دنیا چه میگوید
آیا ما اولین کشوری هستیم که با این مشکل روبرو شدهایم؟ خیر. کشورهای پیشرفته سالهاست با این چالش (که به آن اقتصاد گیگ میگویند) دست و پنجه نرم میکنند. تجربه جهانی (مثل اوبر و لیفت) نشان میدهد که ۸۰ درصد رانندگان، فعالیت زیر ۲۰ ساعت در هفته دارند. اگر آنها را «کارمند رسمی» در نظر بگیریم و قوانین سختگیرانه اعمال کنیم، انعطافپذیری شغلی از بین میرود و هزینهها به شدت بالا میرود. راهکار جهانی، ایجاد یک مدل سوم است: «پیمانکار مستقل با حمایتهای خاص». یعنی نه کارمند رسمی هستند و نه کاملاً رها شده؛ بلکه متناسب با درآمد و ساعت کاری، حمایت دریافت میکنند.
نیاز به یک توافق سه جانبه
پیام وزارت ارتباطات روشن است: چرخ را دوباره اختراع نکنیم. به جای دست کردن در جیب راننده یا گران کردن سفر برای مسافر، باید قوانین کار بازنگری شوند. راه حل نهایی باید یک توافق برد-برد-برد باشد که در آن:
راننده (مخصوصاً تماموقت) از حمایت اجتماعی برخوردار شود.
پلتفرم بتواند به حیات اقتصادی خود ادامه دهد.
بیمه تامین اجتماعی حق خود را دریافت کند.
تا زمانی که مفهوم «کارگر» و «کارفرما» در دنیای دیجیتال بازتعریف نشود، هر طرح اجباری ممکن است به ضرر رانندگان تمام شود.
