دولت کنار بکشد، خلاقیت نفس بکشد: آیا اکوسیستم خلاق ایران بدون دخالت دولت رشد میکند
گردهمایی دو روزه فعالان «صنایع خلاق» ایران با یک پیام مشترک و صریح به پایان رسید: دولت باید نقش خود را از «تصدیگری» و مدیریت مستقیم، به «تسهیلگری» و پشتیبانی تغییر دهد تا این اکوسیستم نوپا بتواند رشد کند.
این رویداد ملی که در روزهای ۱۴ و ۱۵ آبانماه در مرکز همایشهای رایزن برگزار شد، به همت موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر و با حضور مدیران دولتی و چهرههای شاخص بخش خصوصی، به محلی برای گفتوگو و بررسی چالشهای زیستبوم خلاق کشور تبدیل شد.
سیدصادق پژمان، مدیرعامل این موسسه، در افتتاحیه رویداد تأکید کرد که رشد واقعی این حوزه در گرو فاصله گرفتن دولت از تصمیمگیری نهایی و تبدیل شدن به یک «شنونده و پشتیبان» است.
در هشت پنل تخصصی این رویداد، کارشناسان از چالشهای کلیدی این حوزه، از نبود ابزارهای مالی تا موانع صادرات و جایگاه هوش مصنوعی، سخن گفتند.
چالش اول: پول و قانون؛ پاشنه آشیل اقتصاد خلاق
یکی از داغترین بحثهای این رویداد به «تأمین مالی» اختصاص داشت. فعالان این حوزه معتقدند ابزارهای مالی فعلی، پاسخگوی نیاز کسبوکارهای خلاق نیست.
مهدی مومنی (مدیرعامل ازکی): او به ضعف قوانین «مالکیت معنوی» و زیرساختهای نرمافزاری اشاره کرد و گفت: «سرمایهگذاری در صنایع خلاق نیازمند ابزارهای نوآورانه است. فناوریهایی مانند بلاکچین میتوانند مسیر شفافتری برای سرمایهگذاری ایجاد کنند.»
مصطفی اکوان (صندوق سپهر): وی با انتقاد از نبود «متولی مشخص» برای طراحی ساختارهای مالی، تأکید کرد که در ایران تنها یکی از چهار مدل اصلی تأمین مالی جمعی (Crowdfunding) فعال است. او هشدار داد که ابزارهای سرمایهگذاری خطرپذیر باید برای ساختار فرهنگی ایران «بومیسازی» شوند.
در پنل قانونگذاری نیز، رضا مستمع، نماینده مرکز پژوهشهای مجلس، ریشه مشکلات را در «مظلومیت فرهنگ» دانست و گفت: «کلید حل بسیاری از مشکلات، به رسمیت شناختن نظام مالکیت فکری و حمایت از تولیدکنندگان فرهنگی در برابر کپیکاری است.»
چالش دوم: صادرات با طعم «قصه» و «هویت ایرانی»
چگونه میتوان محصول خلاق ایرانی را جهانی کرد؟ سخنرانان پنل صادرات معتقد بودند که پاسخ در «هویت» و «داستانپردازی» نهفته است.
علی محمد شریعتی (فعال صنعت زعفران): او بر «هویت ایرانی در بازاریابی جهانی» تأکید کرد و گفت که تاریخ و جغرافیا باید راهبرد اصلی برند ایرانی باشد.
آرش حیدریان (برند زیین): او اهمیت «داستانپردازی» را یادآور شد و افزود:
«در بازار رقابتی امروز، محصول بدون قصه محکوم به فراموشی است. روایت و مفهومسازی، بخشی از ارزش برند است.»
با وجود آمار ۶۰۰ میلیون دلاری صادرات صنایع خلاق، محمدحسین حبیبنژاد (وزارت صمت) نبود هماهنگی بین دستگاهها را مانع اصلی رشد دانست. در همین حال، امیر مسعود استاد حسین (فعال حوزه اسباببازی) با اشاره به سهم اندک ۲۵ تا ۴۰ درصدی تولید داخل از بازار اسباببازی، تأکید کرد که بخش خصوصی میتواند با تشکیل کنسرسیومهای صادراتی، مستقل از دولت مسیر خود را بسازد.
چالش سوم: نبرد انسان و الگوریتم؛ از هوش مصنوعی تا نسل Z
آینده نیروی انسانی در صنایع خلاق به کجا میرود؟ این سوال محور پنل منابع انسانی و فناوریهای نوین بود.
سید امیرحسین چاوشی (معاونت هوش مصنوعی)، خلاقیت را مهمترین تمایز هوش انسانی و مصنوعی دانست و هشدار داد:
«هوش مصنوعی قرار است جای افراد متوسط را بگیرد. تنها راه گریز از آن، تقویت خلاقیت سازمانی و فردی است.»
در عین حال، حسن میثمی (وزارت ارتباطات) نسبت به «بیهویتی فرهنگی» در صورت توسعه نادرست فناوری هشدار داد و گفت: «اگر الگوریتم با زبان فرهنگی ایران همسو نباشد، هوش مصنوعی به جای توانمندسازی، موجب بیهویتی میشود.»
در مقابل، فواد نجمالدین در پنل هنر الگوریتمی تأکید کرد که هویت ملی دیگر در رسانههای رسمی ساخته نمیشود، «بلکه در تعامل انسان و الگوریتم متولد میشود.»
چالش چهارم: نوآوری اجتماعی؛ وقتی مردم راهحل میشوند
در پنل پایانی، سخنرانان به «نوآوری اجتماعی» پرداختند؛ یعنی جایی که راهحلهای خلاقانه برای مسائل جامعه ارائه میشود.
محمدمهدی جعفری با اشاره به ناتوانی دولت و بازار در حل برخی معضلات گفت: «جایی که هیچکدام از این دو موفق نیستند، نوآور اجتماعی وارد میشود. راهحل در بازگرداندن سهم مردم است.»
حامد بیدی نیز با انتقادی صریح افزود:
«جامعه مدنی زیر فشار بزرگ شدن دولت له شده است. اگر سیاستگذار فقط ناظر باشد، نه متولی، جامعه میتواند نفس بکشد.»
در نهایت، پیام مشترک این دو روز گفتوگو این بود که صنایع خلاق در ایران دیگر صرفاً یک حوزه فرهنگی نیست، بلکه در نقطه تلاقی دقیق اقتصاد، فناوری و اجتماع ایستاده است.
