هوش مصنوعی بدون زیرساخت دادهای واقعی نیست؛ تاکید مدیرعامل مرکز نوآوری کوبل
صنعت داروسازی جهان با سرعت سرسامآوری به سمت فناوریهای نوین در حرکت است، اما جایگاه ایران در این تحول بزرگ کجاست؟ دکتر امیرحسین کارآگاه، مدیرعامل مرکز نوآوری کوبل، در گفتوگویی تخصصی به تحلیل وضعیت صنعت داروسازی ایران در مواجهه با فناوریهایی مانند هوش مصنوعی پرداخته است.
او معتقد است با وجود قدمهای اولیه، ایران هنوز فاصلهای جدی با استانداردهای جهانی دارد و چند «حلقه گمشده» اساسی، جلوی این جهش فناورانه را گرفته است.
روندهای جهانی: ۳ موتوری که آینده دارو را میسازند
دکتر کارآگاه توضیح میدهد که نوآوری در داروسازی جهان بر سه ستون اصلی استوار است:
بیوتکنولوژی: ستون فقرات تولید داروهای نوین و پیچیده برای درمان بیماریهای صعبالعلاج.
هوش مصنوعی و دادههای بزرگ (Big Data): اینها دیگر ابزار کمکی نیستند، بلکه به هسته اصلی تصمیمگیری در کشف دارو تبدیل شده و سرعت و دقت تحقیق و توسعه را دگرگون کردهاند.
پزشکی شخصی (ژنومیک): درمانهای هدفمند بر اساس ویژگیهای ژنتیکی منحصربهفرد هر فرد، که آینده نظام درمان را کاملاً متحول خواهد کرد.
وضعیت ایران: قدمهای اولیه و فاصلهای بزرگ
به گفته مدیرعامل مرکز نوآوری کوبل، ایران نیز تلاشهایی را در حوزه هوش مصنوعی آغاز کرده است؛ دانشگاهها به سمت پروژههای میانرشتهای حرکت کردهاند و شاهد شکلگیری استارتآپهای تخصصی هستیم.
با این حال، او تاکید میکند که «فاصله ایران با کشورهای پیشرو» (مانند آمریکا، چین، بریتانیا و هند) همچنان «قابل توجه» است. چرا؟ چون صنعت داروسازی ایران، که عمدتاً بر تولید داروهای ژنریک (عمومی) متمرکز است، هنوز به اندازه رقبای جهانی خود به هوش مصنوعی تکیه نکرده است.
حلقه گمشده اصلی: «بدون داده یکپارچه، نوآوری ممکن نیست»
دکتر کارآگاه ریشه اصلی این عقبماندگی را در یک چالش اساسی میداند: نبود زیرساخت دادهای یکپارچه و استاندارد.
او توضیح میدهد که اولین و حیاتیترین قدم برای هرگونه پیشرفت در «هوش مصنوعی دارویی» (AI-Pharma)، ایجاد بانکهای داده امن و قابل استفاده است؛ جایی که اطلاعات دارویی، بالینی و تحقیقاتی با قالبهای یکسان جمعآوری شوند. عواملی مانند تحریمها و کمبود سرمایهگذاری خصوصی هدفمند نیز این فرآیند را کندتر کردهاند.
ابزارهای حیاتی دیگری که کمبودشان حس میشود
علاوه بر داده، دو عامل حیاتی دیگر نیز برای توسعه هوش مصنوعی در داروسازی ایران ضروری هستند:
زیرساخت محاسباتی: نیاز جدی به ابررایانهها، خوشههای پردازشی و زیرساختهای ابری بومی برای آموزش دادن به مدلهای پیچیده هوش مصنوعی وجود دارد.
کمبود نیروی متخصص «میانرشتهای»: ما به شدت به نیروهایی نیاز داریم که «هم زبان زیستشناسی را بدانند و هم زبان الگوریتم». تخصصهایی مانند بیوانفورماتیک، یادگیری ماشین در زیستدادهها و دادهکاوی بالینی باید به طور جدی در کشور پرورش یابند.
نقش استارتآپها و ۳ موتور محرک آینده
دکتر کارآگاه شکلگیری نسل جدید استارتآپهای دارویی و سلامت دیجیتال در ایران را نشانهای مثبت از پویایی اکوسیستم میداند، اما هشدار میدهد که این شرکتها از نظر مقیاس و سرمایهای که در اختیار دارند، هنوز بسیار کوچکتر از نمونههای بینالمللی هستند.
او در پایان، مسیر سرعت گرفتن نوآوری در صنعت داروی ایران را نیازمند تقویت همزمان سه موتور محرک دانست:
افزایش انگیزه و امنیت برای سرمایهگذاران خصوصی.
حمایت هوشمند دولت (تأمین زیرساخت، وضع قوانین پایدار و ایجاد تقاضا برای فناوری نو).
تقویت نهادهای واسط نوآوری (مانند شتابدهندهها، صندوقهای سرمایهگذاری و پارکهای علم و فناوری).
