ویژگیهای متمایزکننده سرمایهگذاری خطرپذیر چیست؟
در دنیای پویای اقتصاد امروز، رویکردهای سنتی کسبوکار به تدریج جای خود را به مدلهای نوآورانه و مبتنی بر فناوری میدهند. کشورها به این درک رسیدهاند که دیگر شرکتهای بزرگ به تنهایی عامل اصلی رشد اقتصادی نخواهند بود، بلکه بنگاههای کوچک و متوسط (SMEs) نقش محوریتری در این زمینه ایفا میکنند. به عنوان مثال، نیمی از صادرات ایالات متحده آمریکا توسط شرکتهایی با کمتر از بیست کارمند صورت میگیرد، در حالی که سهم شرکتهای با بیش از پانصد کارمند تنها ۷ درصد از کل صادرات این کشور است.
تحولات اقتصادی و نقش صنایع دانشبنیان
این تغییر رویکرد احتمالاً ناشی از پیشرفتهای شگرف فناوری در دهههای اخیر است. صنایعی که بر پایه دانش و نوآوری شکل گرفتهاند، مانند فناوری اطلاعات، بهداشت و درمان، سرگرمی و خدمات، در کانون توجه بازارهای بورس جهانی قرار گرفتهاند. در این صنایع، عامل اصلی موفقیت، نوآوری مستمر و توانمندیهای تکنولوژیک است. این تحولات، نشاندهنده تغییر الگو از مدلهای قدیمی مبتنی بر تولیدات فیزیکی و صرفهجویی در مقیاس به سوی اقتصاد دانشبنیان است.
چالشهای تأمین مالی برای کسبوکارهای نوپا
توسعه در اقتصاد نوین نیازمند جریان پایدار سرمایه است؛ با این حال، بررسیهای متعدد نشان دادهاند که تأمین مالی فعالیتهای نوآورانه در شرکتهای کوچک و متوسط با دشواریهای بسیاری روبرو است. برخی از صاحبنظران معتقدند که اندازه کسبوکار و میزان امنیت آن، مهمترین شاخصهای ارزیابی بانکها برای سرمایهگذاری هستند، به طوری که مدیران بانکها تمایل بیشتری به سرمایهگذاری در کسبوکارهای بزرگتر نسبت به کسبوکارهای کوچکتر نشان میدهند. به عبارت دیگر، شرکتهای کوچکتر دارای ویژگیهایی هستند که سرمایهگذاران سنتی را نسبت به سرمایهگذاری در آنها بیمیل میسازد.
سرمایهگذاری خطرپذیر: راهکاری برای تأمین مالی نوآوری
سرمایهگذاری خطرپذیر به عنوان یک گونه خاص از تأمین منابع مالی طراحی شده است تا این خلاء موجود در تأمین مالی کسبوکارهای نوپا و نوآور را پر کند. سرمایه خطرپذیر، سرمایهای است که علاوه بر منابع مالی، کمکهای مدیریتی را نیز در اختیار شرکتهای جوان، کوچک، با رشد سریع و دارای پتانسیل اقتصادی بالا قرار میدهد. این نوع سرمایه، منبع مهمی برای تأمین مالی شرکتهای نوپا و استارتاپها به شمار میرود. شرکتهای حرفهای سرمایهگذاری خطرپذیر، عمدتاً شرکتها یا تعاونیهایی هستند که منابع مالی آنها از طریق صندوقهای بازنشستگی، بنیادهای خصوصی و دولتی، شرکتهای بزرگ، افراد ثروتمند، سرمایهگذاران خارجی یا حتی خود بنیانگذاران این شرکتها تأمین میشود.
برخلاف سرمایهگذاران سنتی، شرکتهای سرمایهگذاری خطرپذیر به دنبال کسب درآمد جاری و مستمر از سرمایهگذاریهای خود نیستند. سود اصلی آنها از طریق افزایش ارزش شرکتهای سرمایهپذیر و در نهایت فروش سهام مالکیتشان به دست میآید.
از آنجا که نتایج فعالیتهای نوآورانه و مبتکرانه با درجاتی از عدم قطعیت همراه است، بانکها اغلب تمایل کمتری برای سرمایهگذاری در این طرحها نشان میدهند. به همین دلیل، کارآفرینانی که سرمایه کافی برای اجرای ایدههای خود ندارند اما به موفقیت طرح خود اطمینان نسبی دارند، به سراغ بازار سرمایه خطرپذیر میروند.
ویژگیهای منحصربهفرد سرمایهگذاران خطرپذیر
سرمایهگذاران خطرپذیر معمولاً دارای ویژگیهای زیر هستند:
تأمین منابع مالی برای شرکتهای نوپا: آنها منابع مالی لازم برای شرکتهای نوین، کوچک و با رشد سریع را فراهم میکنند.
سهیم شدن در مالکیت: آنها در مالکیت این شرکتها شریک میشوند و ریسک و پاداش سرمایهگذاری را با بنیانگذاران تقسیم میکنند.
کمک به توسعه محصولات و خدمات نوین: آنها با دانش و تجربه خود در توسعه و تجاریسازی محصولات و خدمات نوآورانه مشارکت میکنند.
ارزشآفرینی فعالانه: آنها با مشارکت فعال در مدیریت و راهبری شرکتهای سرمایهپذیر، به افزایش ارزش آنها کمک میکنند.
پذیرش ریسک بالا با انتظار سود فراوان: آنها آمادگی پذیرش ریسکهای بالاتر را در ازای پتانسیل کسب سودهای قابل توجه دارند.
نگرش بلندمدت: آنها معمولاً دیدگاهی بلندمدت نسبت به سرمایهگذاریهای خود دارند و انتظار بازگشت سرمایه در یک بازه زمانی چند ساله را دارند.
بنابراین، مشارکت شرکتهای سرمایهگذاری خطرپذیر تنها به تأمین منابع مالی محدود نمیشود، بلکه شامل ارائه حمایتها، مشاورههای تخصصی و مشارکت فعال در فرآیند رشد و توسعه شرکتهای سرمایهپذیر نیز هست. از آنجا که آنها نیز مانند سایر مالکان در موفقیت یا شکست شرکت سهیم هستند، هماهنگی نزدیکی با اهداف و استراتژیهای آنها دارند.
سرمایهگذاران خطرپذیر هنگام بررسی شرکتهای پیشنهادی برای سرمایهگذاری، شایستگیهای فنی و تجاری آنها را به دقت ارزیابی میکنند. آنها تنها در درصد کمی از شرکتهای مورد بررسی سرمایهگذاری میکنند و برای دستیابی به اهداف شرکتها، یک بازه زمانی طولانی را در نظر میگیرند. آنها با بهرهگیری از تجربیات و شم تجاری خود، که حاصل کمک به شرکتهای دیگری است که با چالشهای مشابهی در مسیر رشد خود مواجه بودهاند، به مشارکت فعال با سیستم مدیریتی این شرکتها میپردازند.
سرمایهگذاران خطرپذیر با ایجاد یک «سبد سرمایه» و سرمایهگذاری همزمان در چندین شرکت جوان، ریسک کلی سرمایهگذاری خود را کاهش میدهند. همچنین، آنها ممکن است با دیگر شرکتهای حرفهای سرمایهگذاری خطرپذیر به صورت مشترک در یک شرکت سرمایهگذاری کنند.
طی دهههای گذشته، سرمایهگذاران خطرپذیر با حمایت از شرکتهای کوچک، کارآفرین و مبتنی بر فناوری، نقش بسزایی در ایجاد فرصتهای شغلی، رشد اقتصادی و افزایش توان رقابت بینالمللی کشورها ایفا کردهاند. شرکتهای معتبری مانند «دیجیتال اکویپمنت»، «اپل»، «فدرال اکسپرس»، «کامپک»، «سان میکروسیستم»، «اینتل»، «مایکروسافت» و «جنتک» از جمله شناختهشدهترین شرکتهایی هستند که در مراحل اولیه توسعه خود از سرمایههای خطرپذیر بهره بردهاند. میزان سرمایهگذاری خطرپذیر در بازه زمانی ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۰، دو برابر شده است و تحقیقات نشان داده است که در اقتصاد نوین، وجوه سرمایهگذاری خطرپذیر برای رشد و ایجاد اشتغال ضروری است.
در واقع، شرکتهای سرمایهگذاری خطرپذیر در شرکتهایی سرمایهگذاری میکنند که انتظار میرود طی پنج تا هفت سال پس از سرمایهگذاری، ظرفیت سودآوری بالایی داشته باشند. آنها ممکن است صدها فرصت سرمایهگذاری را بررسی کنند تا در نهایت در تعداد محدودی از آنها که فرصتهای مطلوبتری به نظر میرسند، سرمایهگذاری نمایند. این شرکتها هرگز تنها نقش تأمینکننده منابع مالی را ندارند و با مشارکت فعال در مدیریت، بازاریابی راهبردی و برنامهریزی شرکتهای سرمایهپذیر، به رشد و توسعه آنها کمک میکنند. به عبارت دیگر، آنها ابتدا به عنوان شریک و راهنما برای کارآفرینان عمل میکنند و سپس منابع مالی لازم را فراهم میآورند.
سرمایهگذاری خطرپذیر همواره در «شرکتهای نوپا» صورت نمیگیرد. اگرچه بیشتر این سرمایهگذاریها در مراحل اولیه عمر شرکتها انجام میشود، اما گاهی نیز در شرکتهایی که در دیگر مراحل چرخه عمر خود هستند، این نوع سرمایهگذاری صورت میگیرد. سرمایهگذاران خطرپذیر ممکن است در مرحلهای سرمایهگذاری کنند که هنوز هیچ محصول واقعی یا بنگاه سازمانیافتهای وجود نداشته باشد (سرمایهگذاری ابتدایی یا Pre-Seed)، یا ممکن است در شرکتهای نوپا که در مراحل ابتدایی توسعه هستند (سرمایهگذاری Seed و سری A) سرمایهگذاری نمایند. آنها حتی ممکن است سرمایه لازم برای کمک به موفقیت بیشتر شرکتهای باسابقه و فعال را نیز تأمین کنند (تأمین مالی مرحله گسترش فعالیتها یا Growth Equity).
اگرچه سرمایهگذاری در فناوریهای پیشرفته بخش قابل توجهی از سرمایهگذاریهای خطرپذیر را تشکیل میدهد و صنعت سرمایهگذاری خطرپذیر عمدتاً با این نوع سرمایهگذاریها شناخته میشود،
