گفتوگو با حمیده تیموری درباره چالشهای دیده شدن انیمیشن در ایران
تاکنون در گفتگوهایمان با بزرگان صنعت انیمیشن، از بنیانگذاران استودیوها و سازندگان انیمیشنهای بلند صحبت کردهایم. اما این بار به سراغ بخش دیگری از این اکوسیستم میرویم: دنیای انیمیشنهای کوتاه.
در این گفتگو، با حمیده تیموری، کارگردان انیمیشن، فیلمنامهنویس و برنده جوایز معتبر، همراه شدیم تا از چالشها و تجربههای او در ساخت انیمیشن کوتاه بشنویم.
آغاز راه و مسیر حرفهای
حمیده تیموری، فارغالتحصیل رشته انیمیشن در مقطع کارشناسی ارشد از دانشگاه تهران، اولین اثر خود را به عنوان پایاننامه دانشگاهی ساخت. این انیمیشن با عنوان “دماغ” که اقتباسی از داستان نیکلای گوگول بود، با تکنیک خاص نقاشی با الیاف نمد (کچه) ساخته شد و با استقبال خوبی از سوی اساتید و جامعه انیمیشن مواجه شد.
تجربه دوم او با همکاری مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی رقم خورد. این اثر که با تکنیک استاپ موشن ساخته شده بود، اگرچه به اندازه کار اول دیده نشد، اما توانست در چندین جشنواره داخلی و خارجی پذیرفته شود.
تیموری در حال حاضر مشغول کار روی یک فیلمنامه جدید است و تلاش میکند تا فرم داستانی منحصربهفردی را برای آن پیدا کند. دغدغه اصلی او این است که چطور میتواند ایدههایش را به شکلی هنرمندانه و ساختارمند در قالب یک داستان پیاده کند. او امیدوار است بتواند برای ساخت این پروژه، سرمایه لازم را تأمین کند.
معیار موفقیت در دنیای هنر چیست
از دیدگاه حمیده تیموری، موفقیت واقعی در هنر تنها به کسب جایزه محدود نمیشود. او معتقد است موفقیت زمانی معنا پیدا میکند که یک اثر بتواند تأثیری ماندگار در جامعه هنری بگذارد و تبدیل به یک نقطه مرجع برای گفتگو و نقد شود.
به گفته او، جوایز هرچند که خوشحالکننده هستند، اما هدف اصلی باید خلق اثری باشد که پیش از آن جای خالیاش احساس میشده و حالا به واسطه آن اثر، یک فضای جدید ایجاد شده است. او تأکید میکند که پذیرفته شدن در جشنوارههای معتبر نیز یک موفقیت نسبی محسوب میشود، چرا که هر جشنواره معیارهای خاص خود را دارد. برای مثال، جشنوارههایی مانند انسی، زاگرب و کن بیشتر بر آثار تجربی و هنری تمرکز دارند، در حالی که جشنوارههایی مانند اسکار به کارهای با ساختار صنعتی و استاندارد تمایل بیشتری نشان میدهند.
جسارت در کار اول و چالشهای کار دوم
یکی از نکات جالبی که خانم تیموری به آن اشاره میکند، دلیل موفقیت اغلب آثار اول انیمیشنسازان است. او معتقد است که هنرمندان در اولین تجربه خود، جسارت بیشتری دارند، زیرا انتظاری از آنها نیست و با آزادی عمل بیشتری کار میکنند. اما در ساخت اثر دوم، فشار انتظارات بالا میرود و همین موضوع میتواند باعث دلسردی و فاصله گرفتن از کار شود. او میگوید این شرایط فرصتی برای بازنگری و یافتن رویکردی جدید فراهم میکند تا هنرمند بتواند با نگاهی پختهتر به کار خود بازگردد.
انگیزه و چالشهای اقتصادی در انیمیشن کوتاه
تیموری تأکید میکند که دنیای انیمیشن بسیار گسترده است و نمیتوان انگیزههای تمام فعالان این حوزه را یکسان دانست. انگیزههای ساخت انیمیشن کوتاه هنری، از ساخت انیمیشنهای صنعتی، تبلیغاتی یا سریالی کاملاً متفاوت است. در حوزه انیمیشن کوتاه هنری، انگیزه اصلی، بیان دغدغههای شخصی هنرمند، دیده شدن توسط اهل فن و نقد و بررسی اثر است.
او درباره منابع مالی در این حوزه میگوید که متأسفانه چرخه مالی مشخصی وجود ندارد. نهادهای دولتی مانند کانون پرورش فکری و مرکز گسترش تنها حامیان اصلی هستند، اما حمایت آنها کافی نیست و تأمین هزینه ساخت یک اثر درخشان با تکیه بر این کمکها بسیار دشوار است. از طرف دیگر، جذب سرمایهگذار خصوصی نیز به دلیل ریسک بالای بازگشت سرمایه، بسیار چالشبرانگیز است.
اهمیت دیده شدن آثار و نقش جشنوارهها
جشنوارهها برای انیمیشنهای کوتاه نقشی حیاتی دارند، چرا که این آثار اغلب تنها در این رویدادها فرصت دیده شدن پیدا میکنند. به باور تیموری، دیده شدن یک اثر، تکمیلکننده فرآیند تولید است. جشنوارهها فضایی را فراهم میکنند تا هنرمندان با یکدیگر آشنا شوند، آثار همکارانشان را ببینند و از اتفاقات روز دنیای انیمیشن باخبر شوند. هرچند که سازوکار اقتصادی جشنوارهها پیچیده است، اما همین فرصتها به رونق این اکوسیستم کمک میکنند.
هنر و مهندسی: دو روی یک سکه
حمیده تیموری نگاهی متفاوت به هنر و مهندسی دارد. او معتقد است که هنر و مهندسی از هم جدا نیستند و هر دو در کنار هم به خلق یک اثر کمک میکنند. در حالی که ایده و روح ناآرام هنرمند، بخشی از وجود او را تشکیل میدهد، به تصویر کشیدن آن نیازمند دانش و ساختار مهندسی است. طراحی نور، رنگ و سایر عناصر بصری، همگی بر اساس حساب و کتاب و اصول علمی انجام میشوند. به همین دلیل است که یک برنامهنویس با ذوق میتواند درک درستی از عناصر بصری داشته باشد.
دو تغییر کلیدی برای اکوسیستم انیمیشن
در پایان این گفتگو، حمیده تیموری به دو تغییر اساسی اشاره کرد که میتوانند به پیشرفت اکوسیستم انیمیشن کمک کنند:
ایجاد فضای بیشتر برای دیده شدن آثار: دسترسی آسانتر به پلتفرمها و فضاهایی که آثار بتوانند در آنها دیده شوند، به رشد این اکوسیستم کمک میکند.
تغییر در شیوه آموزش: دانشگاهها و مراکز آموزشی باید در کنار مباحث فنی، به دانشجویان مهارتهای تأمین مالی، ارائه اثر و همکاری تیمی را نیز آموزش دهند. او معتقد است که فضای انیمیشن در ایران بیش از حد فردی است و باید به سمت کارهای گروهی و تیمی پیش برود.
