بُندالَب: کاتالیزور زیستکارآفرینی در ایران
در دنیای پرشتاب امروز، تبدیل دانش زیستی به محصول و خدمت، نیازمند حمایت و زیرساختهای مناسب است. بُندالَب، شتابدهنده زیستفناوری زیرمجموعه گروه بینالمللی بندا، با فضایی ۹۰۰ متری، آزمایشگاههای تخصصی، تامین مواد مصرفی و دسترسی به زیرساختهای صنعتی، خود را به عنوان کاتالیزوری برای تحقق رویای زیستکارآفرینی معرفی میکند. در ادامه گفتگویی مفصل با دکتر هادی باقری، مدیرعامل بُندالَب، خواهیم داشت.
آغاز یک مسیر: از دانشگاه تا کارآفرینی زیستی
دکتر هادی باقری، فارغالتحصیل کارشناسی سلولی-مولکولی و کارشناسی ارشد بیوتکنولوژی پزشکی، و دانشجوی دکترای تخصصی بیوتکنولوژی پزشکی دانشگاه تربیت مدرس، از همان دوران دانشجویی متوجه شد که صرفاً هیئت علمی شدن برای دانشجویان بیوتکنولوژی، چندان معنادار نیست. او معتقد بود که باید دانشهای میانرشتهای را به هم پیوند داد تا فناوریهایی توسعه یابند که منجر به تولید محصول یا ارائه خدمات متنوع شوند.
تجربه شکست در اولین شرکت نوپای خود، درسهای زیادی به او آموخت. سپس با پیوستن به گروه بندا به عنوان کارشناس شبکهسازی، پلهپله مسیر را طی کرد تا در نهایت به مدیرعاملی شتابدهنده بُندالَب رسید.
چرا گروه بندا به زیستفناوری روی آورد
گروه بندا با سابقه طولانی در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی، ورود خود به بیوتکنولوژی را با تاسیس کارخانه بُندا فرآور، اولین کارخانه تولید آنزیم با تکنولوژی پروتئین نوترکیب در خاورمیانه، آغاز کرد. دکتر باقری دلیل این رویکرد را چنین توضیح میدهد:
آینده اقتصاد جهان: “بیوتکنولوژی، حوزهای است که اقتصاد آینده دنیا را رقم میزند. دوره انرژیهای فسیلی رو به پایان است و غولهای انرژی به سمت این حوزه تغییر مسیر دادهاند.”
پتانسیل بالای صادرات دانشبنیان: “بیش از ۶۰ درصد از صادرات اقتصاد دانشبنیان کشور مربوط به بیوتکنولوژی است.”
سرمایهگذاریهای جهانی: “کنگره آمریکا سرمایهگذاری ویژهای بر روی بیوتکنولوژی، نانو و فناوریهای فضایی انجام داده است.”
همین عوامل باعث شد تا گروه بندا با برنامهریزی تخصصی وارد حوزه بیوتکنولوژی شود و پس از یک سال تحقیق تطبیقی در مورد شتابدهندههای بیوتکنولوژی در دنیا، “بُندالَب” را تاسیس کند.
شتابدهی چیست؟ حلقه مفقوده کارآفرینی زیستی
دکتر باقری شتابدهی را به سادگی فرهنگ “شاگردی کردن” تشبیه میکند. او میگوید: “فارغالتحصیلان ما در حوزه بیوتکنولوژی، در بهترین حالت فناوران خوبی هستند، اما آموزش کارآفرینی و تجربه صنعتیسازی ندارند.”
وی دو چالش اصلی در حوزه بیوتکنولوژی را برمیشمارد:
ماهیت بیوتکنولوژی: سروکار داشتن با موجود زنده و عدم قطعیت در نتایج، حتی با رعایت کامل شرایط.
ماهیت کسبوکار: همواره با عدم قطعیت روبروست.
اینجاست که نقش شتابدهندهها پررنگ میشود. شتابدهنده فضایی مشترک، آزمایشگاه و سرمایه اولیه را فراهم میکند تا استارتاپها با ریسک کمتری شروع به فعالیت کنند و “شکستشان آسانتر باشد.”
دکتر باقری، برخلاف برخی منتقدین، معتقد است که شتابدهندههای موفق آنهایی هستند که در کنار یک مجموعه صنعتی شکل گرفتهاند و تجربه صنعتیسازی دارند. “شتابدهندههایی که صرفاً از دل دانشگاه برخاستهاند، در عرصه صنعتیسازی و تجاریسازی کمتجربه هستند.” او شتابدهنده موفق “پرسیسژن” (در کنار هلدینگ سیناژن) را مثال میزند.
معیارهای بُندالَب برای پذیرش کسبوکارها
بُندالَب بر روی “معیارهای تجاریسازی” تمرکز دارد. اولین معیار، بازار محصول است. “آیا نگاه ما به بازار بوده است یا طرح ما صرفاً یک فناوری ارزشمند است که اکنون میخواهیم آن را تجاریسازی کنیم؟” معیار بعدی، مدل کسبوکار و نحوه درآمدزایی طرح است.
اهمیت تیم نیز بسیار بالاست. بُندالَب فرم مشخصی برای ثبت ایده ندارد و به جای آن، جلسات آشنایی حضوری یا آنلاین برگزار میکند تا شناخت کافی از توانمندیهای تیم به دست آورد.
خدمات جامع بُندالَب: از ایده تا صادرات
بُندالَب یک چرخه کامل از خدمات را برای استارتاپها فراهم میکند:
شتابدهی و سرمایهگذاری خطرپذیر: تبدیل نمونه آزمایشگاهی به نیمهصنعتی و تامین مالی اولیه.
تامین مالی: شرکتهای زیرمجموعه بندا، تامین مالی مراحل بعدی را نیز انجام میدهند.
توسعه زیست احداث: شرکت مهندسی “طلوع گستر زیست فناور” (زیرمجموعه بندا) در طراحی و اجرای خطوط تولید کارخانههای بیوتکنولوژی کمک میکند.
تامین مواد اولیه و تجهیزات: بخش بازرگانی گروه بندا، حتی در شرایط تحریم، تسهیلگر تامین مواد و تجهیزات خارجی است.
بهرهبرداری و صادرات: حمایت تا رسیدن به مرحله تولید و صادرات.
“استارتاپ استودیو” و شناسایی فرصتها
بُندالَب یک واحد “Business R&D” دارد که فرصتهای تجاری موفق در حوزه زیستفناوری را شناسایی میکند. این واحد، بازار محصولات، اندازه بازار و مدل کسبوکار را بررسی کرده و بر اساس آن، اقدام به تشکیل تیم میکند. این رویکرد “استارتاپ استودیو” به فناوران مستعدی که ایده خاصی ندارند نیز فرصت کارآفرینی میدهد.
دستاوردهای بُندالَب: ۱۸ استارتاپ و محصولات وارد بازار
تاکنون، بُندالَب ۱۸ استارتاپ و پروژه را در چهار حوزه بیوتکنولوژی صنعتی، صنایع غذایی، سلامت و آرایشی-بهداشتی آغاز کرده است. از جمله خروجیهای موفق میتوان به:
ژنووا: پلتفرم تولید انواع کیتهای مولکولی، از جمله اولین کیت تشخیص واریانت کووید در خاورمیانه که علاوه بر تشخیص کرونا، نوع سویههای جهشیافته (انگلیسی، آفریقایی، برزیلی) را نیز مشخص میکند و اکنون وارد بازار شده است.
تولیدکننده ترکیبات آنزیمی افزایش ماندگاری نان: محصولی که در نانواییهای شهر تست شده و منجر به افزایش ماندگاری، کاهش دورریز و افزایش حجم نان شده است.
رپیدایکس: استارتاپی در حوزه تشخیص مولکولی و تستهای تشخیص سریع که استارتاپ اول اینوتکس پیچ ۲۰۲۰ شد و در مراحل اخذ مجوزهای نهایی است.
مدت زمان حضور تیمها در شتابدهنده بسته به ماهیت طرح متفاوت است و منتورشیپ نیز به صورت هوشمندانه و بر اساس نیاز هر تیم ارائه میشود، به ویژه منتورشیپ صنعتی و تجاریسازی که از اهمیت بالایی برخوردار است.
چالشها و نگاهی به آینده
یکی از چالشهای اصلی شتابدهندههای بیوتکنولوژی، بحث رگولاتوری است. دکتر باقری معتقد است که سازمانهای رگولاتوری باید ماهیت استارتاپها را درک کنند و انتظار مدارک شرکتهای تولیدی بالغ را از آنها نداشته باشند.
بُندالَب تاکنون هیچگونه تسهیلات مالی از معاونت علمی ریاست جمهوری یا صندوق توسعه زیستفناوری دریافت نکرده، اما پس از دستیابی به خروجیها، مورد حمایت معنوی آنها قرار گرفته است. دکتر باقری از عملکرد ستاد توسعه زیستفناوری و ستاد توسعه سلولهای بنیادی معاونت علمی، به عنوان مجموعههای پرتلاش و حامی شرکتهای نوپا و دانشبنیان، قدردانی میکند.
چشمانداز بُندالَب این است که انتخاب اول زیستکارآفرینان باشد. دکتر باقری به زیستکارآفرینان توصیه میکند که “دل را به دریا بزنند، ریسک کنند و با شرکت در دورههای مختلف آموزش ببینند” تا بتوانند در آینده استارتاپ یا شرکت دانشبنیان خود را داشته باشند.
