بس است مانعتراشی؛ درهای بورس را به روی کسبوکارهای اقتصاد دیجیتال بگشایید!
تعداد قابل توجهی از کسبوکارهای فعال در اکوسیستم پویای اقتصاد دیجیتال کشور، علیرغم پتانسیل رشد و سودآوری بالا، همچنان بدون هیچگونه توضیح قانعکننده و دلیل روشنی، پشت درهای ورودی بازار سرمایه معطل ماندهاند.
ورود به بازار سرمایه، هدفی جذاب و استراتژیک برای استارتاپها در سراسر جهان به شمار میرود. این مهم در کشورهای توسعهیافته سالهاست که به واقعیت پیوسته است، اما در ایران، با وجود پیگیریهای مستمر استارتاپها در طول چند سال اخیر، هنوز مسیر همواری برای تحقق این امر ایجاد نشده و برای اغلب این شرکتها، راهی پر از موانع و چالشهای گوناگون به نظر میرسد.
اگرچه در سال 1403 شاهد تغییراتی در رویکرد دولت نسبت به پذیرش این دسته از شرکتها در بازار سرمایه بودیم و از یک سو، تعدادی از کسبوکارها طعم پذیرش در این بازار را چشیدند و از سوی دیگر، بازار جدیدی با عنوان «بازار نوآفرین» با هدف تسهیل ورود استارتاپها به بورس و فرابورس راهاندازی شد، اما کماکان تعداد قابل توجهی از کسبوکارهای فعال در اکوسیستم اقتصاد دیجیتال پشت درهای ورودی بازار سرمایه منتظر ماندهاند، بدون آنکه زمان دقیق گشایش این درها مشخص باشد.
مزایای بیشماری که ورود به بازار سرمایه برای شرکتها به ارمغان میآورد، سبب شده است تا کسبوکارهای استارتاپی، به ویژه شرکتهایی که به بلوغ رسیده و از درآمد قابل توجهی برخوردارند، تمایل وافری برای پذیرش و حضور در بورس و فرابورس داشته باشند. اما در سالهایی که از ارائه اولین درخواستها برای حضور در بازار سرمایه سپری شده است، به نظر میرسد که دولت به جای تسهیل مسیر ورود، بیشتر بر ایجاد موانع تمرکز داشته است.
مزایای ورود استارتاپها به بازار سرمایه
ورود به بازار سرمایه، بستری بسیار مساعد برای جذب سرمایه و فرصتی مناسب برای توسعهی دامنه فعالیتهای شرکت فراهم میآورد. این مزیت حضور در بورس، در هر شرایط اقتصادی مفید و مؤثر است، اما در وضعیت کنونی اقتصاد ایران که تمایل به سرمایهگذاری تا حدودی پایین است و ثبات نسبی در حوزهی اقتصاد دیجیتال، ریسک سرمایهگذاری در اکوسیستم استارتاپی را کاهش میدهد، حضور در بورس میتواند برای سرمایهگذاران اطمینان خاطر بیشتری جهت سرمایهگذاری ایجاد کند.
علاوه بر این، حضور شرکتهای استارتاپی در بورس، به منزلهی بلوغ و تکامل آنهاست. این حضور، مهمترین مرحلهی رشد یک شرکت و گامی اساسی برای استارتاپها در مسیر توسعهی پایدار محسوب میشود. این امر، در کنار فراهم آوردن زمینهی جذب سرمایه، اعتبار کسبوکار را نیز به طرز چشمگیری افزایش میدهد. در واقع، حضور شرکتها، چه استارتاپی و چه سنتی، عملکرد آنها را شفافتر میسازد. این شفافیت از طریق نظارت دقیق نهادهای رسمی بر بازار سرمایه و همچنین انتشار شفاف صورتهای مالی شرکتها ایجاد میشود؛ بنابراین، سرمایهگذاران با اتکا به نظارت این نهادهای رسمی، میتوانند با اطمینان بیشتری با استارتاپها تعامل داشته باشند.
کارشناسان اقتصادی همچنین بر این باورند که ورود به بورس، این امکان را فراهم میسازد تا سرمایهی اولیهای که برای رشد استارتاپها تأمین شده است، آزاد شده و این فرصت به سرمایهگذاران اولیه داده شود تا بتوانند سهام خود را در بورس به فروش رسانده و در نهایت، از سود سالها سرمایهگذاری خود بهرهمند شوند.
در کنار تمامی این مزایا، حضور استارتاپها در بورس، کارکردهای دیگری نظیر تسهیل در فرآیند دریافت تسهیلات بانکی و بهرهمندی از معافیتهای مالیاتی یا کاهش میزان مالیات را نیز به همراه دارد. امکان دریافت وامهای بانکی میتواند دست شرکتها را برای سرمایهگذاریهای آتی و تأمین هزینههای جاری باز بگذارد و معافیت یا کاهش مالیات نیز به آنها در مدیریت و کاهش هزینههایشان کمک شایانی نماید.
سودی که همگان از آن بهرهمند خواهند شد
علاوه بر مزایای متعددی که پذیرش و حضور در بورس برای خود استارتاپها دارد، این اتفاق از منظر کل صنعت و اقتصاد کشور نیز امری مثبت و سودمند ارزیابی میشود. کارشناسان اقتصادی استدلال میکنند که پذیرش و حضور استارتاپها در بورس، مشوقی بسیار قوی برای تمامی علاقهمندان به اکوسیستم استارتاپی خواهد بود و افرادی که در آستانهی ورود به فعالیت در این حوزه قرار دارند، با مشاهدهی رشد و موفقیت مجموعههای استارتاپی حاضر در بورس، انگیزهی بیشتری برای فعالیت در این عرصه پیدا خواهند کرد. این اتفاق در نهایت به نفع کل اکوسیستم استارتاپی و مجموعهی اقتصاد دیجیتال کشور بوده و به رشد و شکوفایی این صنعت کمک شایانی خواهد کرد.
با وجود تمامی این جذابیتها و مزایای آشکار، ورود به بورس تا همین اواخر برای استارتاپها تقریباً غیرممکن بوده و در سالهای اخیر، اندکی امکانپذیر شده است. در طول سه سالی که از حضور شرکت تپسی به عنوان اولین استارتاپ پذیرفته شده در بازار سرمایه میگذرد، شرکتهای مختلفی برای پذیرش در بورس تلاش کردهاند، اما تعدادی از آنها، نظیر دیجیکالا و کافهبازار، به تازگی موفق به اخذ پذیرش برای حضور در بورس و فرابورس شدهاند و برخی دیگر، مانند دیوار و آچاره، هنوز هم با موانع متعددی برای دریافت پذیرش در بازار سرمایه دست و پنجه نرم میکنند.
چه موانعی کسبوکارها را از رسیدن به بازار سرمایه دور میکند؟
در تمامی سالهایی که استارتاپها برای ورود به بورس تلاش کردهاند، مسئلهی ارزشگذاری این شرکتها به عنوان یک مانع اصلی در مقابل آنها قد علم کرده است. مسئولان و نهادهای مربوطه نیز مشخص نبودن نحوهی ارزشگذاری شرکتهای استارتاپی را به عنوان اصلیترین چالش مطرح کردهاند.
نبود قوانین متناسب با ماهیت منحصربهفرد کسبوکارهای استارتاپی نیز مانع مهم دیگری است. این چالش زمانی آشکار شد که تپسی در تلاش برای ورود به بازار سرمایه بود و سازمان بورس را متقاعد کرد که با تدوین قوانین و ضوابط جدید نسبت به رفع این مانع اقدام کند. این اتفاق در سال 1402 با تصویب و ابلاغ «ضوابط و شرایط اختصاصی پذیرش سهام شرکتهای نوپا و فعال در حوزهی اقتصاد دیجیتال» رخ داد.
تا پیش از این، عدم وجود قوانین اختصاصی برای شرکتهای استارتاپی و دانشبنیان، سبب شده بود که سازمان بورس و سایر نهادهای ذیربط با رویکردی سختگیرانه با این شرکتها مواجه شده و از ورود آنها به بازار سرمایه جلوگیری کنند.
وجود برخی از سهامداران خاص در ساختار سهامداری شرکتهای استارتاپی نیز برای تعدادی از این شرکتها دردسرساز شده است. این مانع تا حدی جدی و پابرجاست که ورود تعدادی از استارتاپها به بورس تنها با خروج برخی سرمایهگذاران از ترکیب سهامداریشان امکانپذیر میشود. این اتفاق در مورد دیجیکالا و کافهبازار نیز رخ داد و تنها پس از خروج «سرآوا» از ترکیب سهامداران، فضا برای پذیرش آنها مساعدتر شد. در واقع، صلاحیت برخی از سهامداران مورد تأیید برخی نهادها نیست و این موضوع باعث ممانعت دولت از ورود این شرکتها به بازار سرمایه میشود.
به طوری که تلاشهای کافهبازار برای ورود به بورس پس از چهار سال به نتیجه میرسد؛ دیجیکالا پس از مدتها تلاش، زمانی میتواند نامهی پذیرش دریافت کند که بخشی از سهام خود را به همراه اول میفروشد؛ جلسهی پذیرش دیوار در بورس به دلیل مخالفت برخی نهادها به طور ناگهانی لغو میشود و هنوز هم خبری از حضور اسنپ یا آچاره در بازار سرمایه نیست. زمان آن رسیده است که با کنار گذاشتن موانع غیرضروری، درهای بازار سرمایه به روی این شرکتهای نوآور و پویای اقتصاد دیجیتال گشوده شود تا هم این کسبوکارها از فرصتهای رشد و توسعه بهرهمند شوند و هم اقتصاد کشور از پتانسیلهای آنها منتفع گردد.
