شکست مفتضحانه مدل پخش رایگان (AVOD) در ایران: چرا سریالهای «استارنت» نیمهکاره ماندند
پلتفرم ویدئویی استارنت، که با تبلیغات گسترده و وعده پخش رایگان محتوا (مدل AVOD) وارد بازار نمایش خانگی آنلاین شده بود، اکنون با یک بحران جدی و دو پروژه نیمهتمام روبهرو است. این اتفاق یک بار دیگر ثابت کرد که مدل پخش رایگان مبتنی بر تبلیغات (AVOD) در ایران، هنوز نه از نظر اقتصادی پایدار است و نه میتواند پاسخگوی نیازهای بازار باشد.
توقف زنجیرهای پروژهها به دلیل بدهی
پس از آنکه تولید سریال پرطرفدار «کنکل» در میانهی راه متوقف شد، حالا نوبت به مجموعه جدید «جزر و مد» رسیده است. بر اساس گزارشها، تولید «جزر و مد» نیز پس از ضبط حدود نیمی از قسمتها، سه ماه پیش متوقف شده است.
دلیل توقف در هر دو مورد، عدم پرداخت تعهدات مالی از سوی پلتفرم به عوامل تولید اعلام شده است. عوامل «جزر و مد» خبر دادهاند که حقوق چهار ماه اخیر خود را دریافت نکردهاند. پروژههایی که با تبلیغات شهری پرزرقوبرق آغاز شدند، اکنون نیمهکاره رها شدهاند و هیچ اطلاعرسانی روشنی درباره سرنوشت پخش آنها منتشر نشده است.
چرا مدل AVOD در ایران جواب نمیدهد
استارنت یک پلتفرم از نوع AVOD (Advertising Video on Demand) است؛ یعنی محتوا را به شرط تماشای تبلیغات، بهصورت رایگان در اختیار کاربر قرار میدهد. این مدل تجاری، در سطح جهانی بر پایه یک بازار تبلیغات پررونق و پایدار شکل گرفته است، اما پیادهسازی آن در ایران با موانع جدی روبهرو است:
نوسان شدید بازار آگهی: بازار تبلیغات در ایران پایداری لازم برای تأمین مستمر هزینههای سنگین تولید محتوا را ندارد.
نبود سازوکار بیمه تولید: مکانیزمهای حمایتی برای پوشش ریسکهای نقدینگی پروژهها ضعیف است.
تسویه نامنظم: تسویه حسابهای نامنظم با پلتفرمها، جریان مالی را مختل میکند.
کارشناسان هشدار میدهند: پلتفرمهایی که کاملاً به درآمد تبلیغاتی متکی هستند، در صورت نرسیدن به پیشبینیهای مالی، قبل از هر چیز دستمزد عوامل تولید و هزینههای جاری را قربانی میکنند؛ دقیقاً همان اتفاقی که در پرونده استارنت تکرار شده است.
نمونههای شکستخورده دیگر نیز این موضوع را تأیید میکنند؛ پلتفرمهایی مانند “بازار” (که البته اخیراً با مالک جدید خود، تپسل، دوباره وارد این حوزه شده) و پلتفرم AVOD “تماشاخونه” متعلق به آسیاتک، که پس از مدتی قید تولید سریالهای اختصاصی را زد و مسیر خود را تغییر داد.
سکوت نهاد ناظر: حق عوامل و مخاطبان چه میشود
در بحبوحه این بحران، سکوت نهاد ناظر یعنی ساترا پرسشبرانگیز است. تاکنون هیچ واکنش رسمی نسبت به توقف تولید دو سریال اختصاصی استارنت منتشر نشده است.
این بیتفاوتی باعث شده است تا مخاطبان و فعالان صنعت بپرسند:
حقوق کاربران که برای دیدن یک سریال نیمهتمام وقت گذاشتهاند، چگونه تضمین میشود؟
حقوق عوامل تولید در پروژههای نیمهتمام چگونه تعریف میشود؟
به نظر میرسد سابقه فعالیت ساترا نشان داده که تمرکز این نهاد بیشتر بر ابطال مجوز یا توقف پخش سریالها است و موارد حیاتی مانند تضییع حقوق کاربران یا عوامل تولید، هنوز در حیطه وظایف و چارچوبهای مشخص نظارتیاش نیست.
