زنگ خطر «خشکسالی زیستبوم» به صدا درآمد: آیا دوران استارتاپهای شترگونه آغاز شده است
در حاشیه رویداد نهایی «ادونچر اصفهان»، نشستی تخصصی با عنوان «خشکسالی زیستبوم» برگزار شد تا به یک پرسش کلیدی پاسخ دهد: چرا تعداد پروژههای قابل سرمایهگذاری در زیستبوم نوآوری ایران به شدت کاهش یافته است؟
این نشست با میزبانی امیرعلی شریفیان، مدیرعامل هلدینگ سپنتا، و حضور سید حمیدرضا علوی، معاون سرمایهگذاری شناسا، فرصتی برای بررسی وضعیت واقعی سرمایهگذاری خطرپذیر در کشور فراهم کرد.
هشداری به نام «خشکسالی» در چند سطح
سید حمیدرضا علوی در این گفتگو، وضعیت کنونی اکوسیستم نوآوری را با واژه نگرانکننده «خشکسالی» توصیف کرد. به گفته او، این خشکسالی تنها به معنای کمبود پول نیست، بلکه در چند لایه مختلف اتفاق افتاده است:
خشکسالی پول و نقدینگی: سرمایهگذاران با احتیاط بیشتری عمل میکنند.
خشکسالی ایدههای نوآورانه: ایدههای جذاب و بدیع کم شدهاند.
خشکسالی کارآفرینان: کمبود کارآفرینان «پای کار» و متعهد احساس میشود.
خشکسالی مدیران: نبود مدیرانی که توانایی برنامهریزی بلندمدت داشته باشند.
چرا سرمایهگذاران محتاط شدهاند
اما دلیل این وضعیت چیست؟ علوی توضیح داد که تجربههای ناموفق گذشته، سرمایهگذاران را محتاط کرده است. بسیاری از پروژههای قبلی به نتایج مورد انتظار نرسیدهاند و این امر باعث شده تا سرمایهگذاران با دقت و وسواس بیشتری پول خود را خرج کنند.
علاوه بر این، مشکلات کلان اقتصادی، کمبود زیرساختهای حمایتی لازم و عملکرد ناکافی حاکمیت در ایجاد یک اکوسیستم سالم، همگی دست به دست هم دادهاند تا انگیزه برای سرمایهگذاریهای جدید کاهش یابد.
راهحل: ظهور «استارتاپهای شترگونه»
آیا در این شرایط بحرانی راه نجاتی وجود دارد؟ علوی معتقد است که استارتاپها باید به «تابآوری» مجهز شوند. او از یک مدل جالب به نام «استارتاپ شترگونه» نام برد.
استارتاپ شترگونه به شرکتی گفته میشود که میتواند در شرایط سخت و کمبود منابع (مانند شتر در بیابان) دوام بیاورد، مسیر رشد خود را حفظ کند و به سودآوری مداوم و پایدار برسد. این مدل، سرمایهگذار را مطمئن نگه میدارد.
تمرکززدایی از پایتخت: فرصتی در شهرستانها
یکی دیگر از نکات کلیدی مطرح شده، اهمیت توجه به زیستبوم نوآوری در خارج از تهران بود. معاون سرمایهگذاری شناسا تأکید کرد که استعدادها و تیمهای شهرستانی ویژگیهای منحصربهفردی دارند:
پرتلاش، کمادعا و کمتوقع هستند.
هزینههای عملیاتی آنها بسیار کمتر از تیمهای مشابه در تهران است.
تمرکز و پشتکار بیشتری دارند و به دنبال موفقیت یک شبه نیستند.
او به عنوان نمونه به یک تیم موفق هوش مصنوعی در زاهدان اشاره کرد که توانسته با یکسوم هزینههای تهران، فعالیتهای موفقی داشته باشد.
نقشه راه آینده: مطالبهگری و واقعبینی
در پایان این نشست، دو راهکار اصلی برای بهبود وضعیت زیستبوم نوآوری ایران ارائه شد:
۱. مطالبهگری مستمر: کارآفرینان و سرمایهگذاران باید به طور مداوم از مدیران و حاکمیت بخواهند تا زیرساختها را بهبود بخشند و سیاستهای حمایتی بهتری را اجرا کنند. ۲. همسویی با واقعیت: استارتاپها باید واقعبین باشند، مسیر رشد منطقی را در پیش بگیرند و انتظار رشدهای نمایی سریع را نداشته باشند.
به گفته علوی، سرمایهگذاری در شرایط فعلی نیازمند صبر، واقعبینی و تابآوری است تا بتوان امید به احیای دوباره اکوسیستم نوآوری کشور را زنده نگه داشت.
