انیمیشن بین‌المللی در ایران؛ فرصت‌ها، موانع و نظرات حمیدرضا قوچانی

ایران و بازار جهانی انیمیشن؛ حمیدرضا قوچانی از فرصت‌ها و تهدیدها می‌گوید

با وجود رشد فزاینده صنعت انیمیشن در ایران، محدودیت‌های بازار داخلی بسیاری از تولیدکنندگان را به سمت بازارهای جهانی سوق داده است. در این میان، استودیو بنار با هدف تولید انیمیشن‌های بلند سینمایی برای مخاطبان بین‌المللی، گام‌های بزرگی برداشته است. در مصاحبه‌ای اختصاصی با حمیدرضا قوچانی، مدیرعامل استودیو بنار، به جزئیات این مسیر پرچالش و هیجان‌انگیز پرداخته‌ایم.

“اسکاتی”: قله‌ای پس از شش سال تلاش بی‌وقفه

قوچانی با اشاره به “روزهای سخت و شیرین همزمان” برای استودیو بنار، از تولید آخرین پروژه آن‌ها، انیمیشن سینمایی “اسکاتی” (Scotty)، سخن می‌گوید. این پروژه عظیم بیش از شش سال زمان برده و تیم آن‌ها برای رساندن “اسکاتی” به رویداد کن (Cannes Film Festival)، تحت فشار شدیدی قرار داشت: “طراحی کمپینی برای حضور در کن که بتواند اهداف مورد نظر را تأمین کند، هم‌زمان با پایان دادن به پروژه و مواجهه با مشکلات جدی در یک‌سوم پایانی تولید، روزهای بسیار دشواری را برای ما رقم زد.”

اما شیرینی این تجربه، در احساس رسیدن به قله‌ای بود که زمانی تنها آرزویش را داشتند. “این حس خرسندی پس از سال‌ها تلاش و زحمت جمعی، برای تیم ارزشمند و لذت‌بخش بود.” قوچانی ابراز امیدواری می‌کند که “اسکاتی” پتانسیل تولید انیمیشن در ایران را به نمایش بگذارد و یک تلاش جدی برای تولید اثری با استانداردهای جهانی برای مخاطب بین‌المللی باشد.

تولید در ایران، با استانداردهای جهانی: پیچیدگی‌ها و مزیت‌ها

استودیو بنار از ابتدا با هدف ساخت فیلم‌های انیمیشن سینمایی بلند تأسیس شده است. پروژه “اسکاتی” از نظر فرآیند تولید بسیار پیچیده، زمان‌بر و به شدت گران بود و با چالش‌هایی نظیر کمبود منابع انسانی و تجهیزات اولیه مواجه بود که بر زمان‌بندی پروژه تأثیر مستقیم گذاشت.

قوچانی به محدودیت‌های خاص ایران در تولید انیمیشن اشاره می‌کند: “در ایران، به دلیل محدودیت‌هایی مثل محدودیت دسترسی به بازار نیروی کار جهانی، محدودیت نقل و انتقال مالی، بستر بی‌کیفیت اینترنت و تعاملات محدود با ارکان سینمای جهان، این فرایند معمولاً با چالش‌های مضاعفی مواجه است.” با این حال، “اسکاتی” پس از نزدیک به شش سال به پایان رسید و در مراحل پس‌تولید قرار دارد.

کیفیت بین‌المللی: این فیلم با کیفیتی بسیار بالا و با استانداردهای بین‌المللی و برای بازار جهانی طراحی شده است. تیم تولید شامل نیروی داخلی و متخصصان خارجی بوده‌اند.

پیشگامی در فناوری: “اسکاتی” نخستین فیلم 4K ساخته شده در ایران محسوب می‌شود و “به لحاظ سطح فنی، کیفیت انیمیت و سایر المان‌های کیفی، فاصله معناداری با تولیدات مشابه [داخلی] دارد.”

استقبال در کن: نخستین اکران فیلم در رویداد کن “خوشبختانه با تحسین و استقبال امیدوارکننده منتقدین و حاضرین همراه بود.” انتظار می‌رود فروش بین‌المللی “اسکاتی” امسال آغاز شود.

در پاسخ به این سوال که آیا تولید در ایران برای بازارهای بین‌المللی مزیتی دارد، قوچانی به “نیروی انسانی بسیار باکیفیت، چندتخصصی و با راندمان بالا” در ایران اشاره می‌کند. او می‌گوید تیم‌های تولید انیمیشن سینمایی در ایران بسیار کوچک‌تر از نمونه‌های جهانی هستند (مثلاً ۲۰۰ نفر در ایران در برابر ۸۰۰ نفر در پیکسار یا دیزنی). گرچه دستمزد متخصص ایرانی انیمیشن کمتر از همتای جهانی است، اما این اختلاف به شدت سایر مشاغل نیست. قوچانی تأکید می‌کند که برای گسترش این بازار، نیاز به توسعه کمی نیروی انسانی آموزش‌دیده و رشد مهارت‌های متخصصان داخلی وجود دارد.

چشم‌پوشی از مخاطب داخلی برای تسخیر جهان

استودیو بنار برای موفقیت در بازار جهانی، ناچار به چشم‌پوشی از برخی ملاحظات بازار داخلی شده است:

عدم نمایندگی فرهنگی صریح: “اسکاتی” به دلیل طراحی برای بازار بین‌المللی، تلاش کرده تا اثری باشد که “نمایندگی فرهنگی صریحی نداشته باشد” و از این رو، سرمایه‌گذاری حداکثری برای جذب مخاطب داخلی را مدنظر قرار نداده است.

تفاوت فرمول‌های جذب مخاطب: فرمول‌های مشخصی برای جذب مخاطب ایرانی در هنرهای نمایشی و سینما وجود دارد که بنار برای دستیابی به مخاطبی گسترده‌تر، از آن‌ها چشم‌پوشی کرده است.

عدم کفایت درآمد داخلی: قوچانی خاطرنشان می‌کند که تولید انیمیشنی با استانداردهای جهانی نیازمند هزینه‌ای بیش از سه میلیون دلار است، در حالی که “ظرفیت درآمدی اکران سینمایی در ایران [حتی با خوشبینانه‌ترین فرضیات] کمتر از ده درصد کل هزینه تولید را پوشش می‌دهد.” بنابراین، تمرکز بر بازارهای خارجی یک ضرورت است.

الگوهای جهانی: چرا گربه‌ها؟ و درس‌هایی از کن

استودیو بنار برای “اسکاتی” مطالعات مفصلی بر روی گونه‌شناسی مخاطب انجام داده است. بررسی‌ها نشان داد که کاراکترهای گربه می‌توانند بستر صمیمی و آشنایی برای انتقال مفاهیم محوری فیلم (مانند اعتماد، دوستی و ارزش‌های زیست جمعی) به مخاطب جهانی باشند. این انتخاب، با وجود پیچیدگی‌های فنی در انیمیت کاراکترهای چهارپا، به دلیل ارزش افزوده و قابلیت “ملموس‌تر کردن فیلم برای مخاطبان جهانی” و “پرهیز از مرزهای حساسیت فرهنگی” صورت گرفت.

قوچانی به اهمیت ذهنیت بین‌المللی در خلق یک اثر جهانی تأکید می‌کند. او به تجربه‌ای در کن اشاره می‌کند که چگونه یک صحنه (مرگ مادر) که در نسخه اولیه برایشان طبیعی به نظر می‌رسید، از دید توزیع‌کنندگان جهانی “شدیداً دلخراش” و “هولناک” تشخیص داده شد و مجبور به حذف و بازتولید بخش‌هایی از آن شدند. این تجربه، لزوم تعامل گسترده با عوامل توزیع و فروش جهانی از نقطه صفر پیش‌تولید را برای آن‌ها روشن‌تر کرده است.

همکاری‌های بین‌المللی: ترکیبی از توان داخلی و تخصص جهانی

استودیو بنار در تولید “اسکاتی” از همکاری با متخصصان خارجی نیز بهره برده است:

دوبله در بریتانیا: “اسکاتی” به زبان انگلیسی دوبله شده و ضبط صدا در یکی از معتبرترین استودیوهای بریتانیا انجام شده است.

کارگردان خلاق آلمانی: یولین بندیکت، کارگردان خلاق و باتجربه آلمانی، به تیم اضافه شد که تجربه کار با او “برای استودیو بنار بسیار ارزشمند و برای اسکاتی فوق‌العاده مؤثر بود.”

انیماتورهای خارجی: در مقطعی که انیمیت کاراکتر چهارپا به دلیل پیچیدگی‌های فنی و کمبود انیماتور ماهر، به گلوگاه پروژه تبدیل شده بود، تعدادی انیماتور خارجی به تیم تولید اضافه شدند.

موسیقی ارکسترال: ضبط موسیقی فیلم توسط ارکستر بوداپست انجام شده است.

همکاری با دیاسپورای ایرانی: موسیقی فیلم توسط رامین کوشا (آهنگساز برجسته بین‌المللی) ساخته شده است. همکاری با مهاجرین ایرانی در حوزه‌های مارکتینگ، فروش، و حقوقی نیز ادامه دارد.

سرمایه بنار برای آینده: زیرساخت، تیم و اعتبار

به گفته قوچانی، بزرگترین سرمایه استودیو بنار برای ادامه مسیر، “اعتبار کسب شده از تولید اسکاتی به همراه تجهیزات و نیروی انسانی باکیفیت” است. آن‌ها با این تجربه، به یک “پایپ‌لاین بهینه برای تولید فیلم سینمایی” و ترکیبی از یک “تیم سوپروایزری و کارگردانی متخصص، جاه‌طلب و همدل” دست یافته‌اند. قوچانی امیدوار است با تجربه‌ای که در فروش جهانی به دست می‌آورند و شبکه روابطی که شکل داده‌اند، بتوانند “بالغانه در برابر چشم‌انداز امیدوارکننده‌ای که پیش رویشان ترسیم شده، قرار بگیرند.”

چالش “برند انیمیشن ایرانی” و راه‌حل‌های کلان و جزئی

قوچانی تأکید می‌کند که مهم‌ترین خلأ در صنعت انیمیشن ایران، موضوع “برندینگ انیمیشن ایرانی” است. “مادامی که برند «انیمیشن ایرانی» در بازار جهانی خلق نشده باشد، تمامی آثار انیمیشنی داخلی، باید منفرداً برای موفقیت خود تلاش کنند.” اما اگر این برند ساخته و شناخته شود، “پیشاپیش یک گروه مخاطب در سرتاسر جهان به صورت بالقوه برای آن اثر وجود دارد.”

او معتقد است برای تحقق این برند، “هیچ میان‌بری وجود ندارد” و نیازمند “چاره‌ای حاکمیتی برای تعدیل محدودیت‌های ساختاری” است. این تعدیل شامل رفع تحریم‌ها، اتصال شبکه بانکی به شبکه جهانی، توسعه اینترنت باکیفیت و رایزنی برای تسهیل مقررات صدور ویزا می‌شود.

اما اگر تنها یک تغییر جزئی امکان‌پذیر باشد، قوچانی آن را “ایجاد یک آموزشگاه تخصصی انیمیشن” می‌داند. تربیت نیروی کار جوان و تازه‌نفس، برگزاری کارگاه‌ها و رویدادها برای انتقال دانش و تجربه، و ایجاد شبکه‌سازی برای اتصال دانش‌آموختگان به صنعت، می‌تواند مزیت قابل توجهی در اکوسیستم انیمیشن ایران ایجاد کند.

در نهایت، قوچانی تغییر اساسی را در تعدیل و رفع تحریم‌ها می‌داند که می‌تواند به جذب سرمایه‌گذاری خارجی در صنعت انیمیشن ایران منجر شود. این امر هم به رشد کمی عناوین تولیدی و هم با ارتقاء زیرساخت‌های تکنولوژیک، به رشد کیفی آثار کمک خواهد کرد.