کراودفاندینگ چیست؟ معرفی روش‌های نوین تامین مالی جمعی برای استارتاپ‌ها

کراودفاندینگ: انقلابی در جذب سرمایه؛ از ایده‌های کوچک تا پروژه‌های بزرگ

کراودفاندینگ (Crowdfunding)، یا تأمین مالی جمعی، روشی نوین و محبوب برای جذب سرمایه است که در سال‌های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته. این شیوه، با کنار گذاشتن روش‌های سنتی جذب سرمایه، به صاحبان ایده و کسب‌وکارهای نوپا این امکان را می‌دهد تا با کمک جمع کثیری از افراد و با مبالغ اندک، سرمایه لازم برای پرورش و توسعه ایده‌هایشان را فراهم کنند. فراخوان این روش جذب سرمایه اغلب از طریق اینترنت و به کاربران آنلاین ارائه می‌شود.

در هر پروژه کراودفاندینگ، معمولاً سه گروه اصلی مشارکت دارند

صاحبان ایده یا پروژه
افراد یا گروه‌های سرمایه‌گذار
پلتفرمی که این دو گروه را به یکدیگر متصل می‌کند
تأمین مالی جمعی به چهار روش اصلی انجام می‌شود:

انواع روش‌های کراودفاندینگ

روش اهدا محور (Donation-Based):
در این روش، سرمایه‌گذار در مقابل سرمایه‌ای که در اختیار پروژه قرار می‌دهد، انتظار سود یا پاداش ندارد. این نوع سرمایه‌گذاری با اهداف اجتماعی و بشردوستانه انجام می‌شود و معمولاً برای پروژه‌های خیریه و بشردوستانه با مبالغ هدف نه چندان زیاد مناسب است.

روش پاداش محور (Reward-Based):
این یکی از محبوب‌ترین روش‌ها در سرمایه‌گذاری جمعی است. در این شیوه، سرمایه‌گذار در مقابل مبلغی که در پروژه سرمایه‌گذاری می‌کند، پاداش یا امتیازی دریافت می‌کند. این پاداش می‌تواند به صورت کالا یا خدمت باشد که در واقع نوعی پیش‌خرید محصول یا خدمت است. این روش سرمایه‌گذاری “غیرسهامی” است، به این معنی که سرمایه‌گذاران در تصمیم‌گیری‌های آتی شرکت دخالتی ندارند. شفافیت، بازدهی و درصد ریسک پایین از دلایل اصلی محبوبیت این روش است.

روش وام محور (Lending-Based / P2P Lending):
در این روش، افراد سرمایه خود را به صورت وام در اختیار صاحب پروژه قرار می‌دهند. صاحب پروژه پس از سوددهی، مبالغ دریافتی را به همراه سود توافق شده به سرمایه‌گذاران بازمی‌گرداند.

روش مشارکت محور (Equity-Based):
در این روش تأمین مالی، افراد با سرمایه‌گذاری در پروژه، به یکی از سهام‌داران و مالکان پروژه تبدیل می‌شوند. سرمایه افراد نهایتاً پس از طی زمان مشخصی که در قرارداد ذکر می‌شود، به سهام تبدیل می‌گردد. در این روش، سرمایه‌گذار اطلاعات دقیقی از کسب‌وکار را بررسی کرده و بر اساس ارزیابی شانس رشد پروژه، تصمیم به سرمایه‌گذاری و مشارکت می‌گیرد. این نوع سرمایه‌گذاری ریسک بالایی دارد و احتمال شکست پروژه و ضرر سرمایه‌گذار وجود دارد.

تاریخچه و شکل‌گیری کراودفاندینگ

کراودفاندینگ در ابتدا برای تأمین مالی پروژه‌های هنری استفاده شد. اولین نمونه رسمی آن در سال 1977 توسط یک گروه راک انگلیسی به نام ماریلیون شکل گرفت که برای تور کنسرت‌های خود در ایالات متحده، 60 هزار دلار از طریق اهدای آنلاین از طرفدارانشان جمع‌آوری کردند. این اتفاق منجر به شکل‌گیری ArtistShare، اولین پلتفرم تأمین مالی جمعی شد. البته می‌توان ردپای مدل‌های غیررسمی تأمین مالی جمعی را در مفاهیمی مانند “گلریزان” در فرهنگ ایرانی و شرقی نیز دنبال کرد که بیشتر جنبه اهدایی داشته‌اند.

با گذشت زمان، این روش جذب سرمایه رشد کرد و پلتفرم‌های مختلفی شکل گرفتند

کیوا (Kiva): در سال 2005 با اهداف بشردوستانه برای اعطای وام به مناطق محروم به منظور کاهش فقر تأسیس شد.
کیک‌استارتر (Kickstarter): یک پلتفرم موفق در زمینه پاداش‌محور که در سال 2009 راه‌اندازی شد و هدف آن حمایت از پروژه‌های خلاق و نوآورانه است.
میکروونچر (MicroVenture): در سال 2011 با پیچیده‌ترین نوع تأمین مالی جمعی (مشارکت‌محور) شروع به کار کرد و رابطی بین سرمایه‌گذاران و شرکت‌های نوپا بود.
نمونه‌های دیگر شامل ایندیگو (Indiegogo – 2008)، گوفاند‌می (GoFundMe – 2010) و یوکرین (YouCaring – 2011) هستند.
نقش کراودفاندینگ در سیاست و ایران
جالب است بدانیم که کراودفاندینگ در سال 2008 توسط باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، وارد عرصه سیاست شد. اوباما در جریان انتخابات 2008 آمریکا یک کمپین اینترنتی برای تأمین هزینه‌های انتخاباتی خود راه‌اندازی کرد و توانست حدود 500 میلیون دلار جمع‌آوری کند. این کمپین نه تنها هزینه‌های تبلیغات او را فراهم کرد، بلکه باعث افزایش آرای وی شد.

در ایران نیز، مفهوم تأمین مالی جمعی سابقه طولانی دارد. فرهنگ “گلریزان” و ضرب‌المثل “قطره قطره جمع گردد، وانگهی دریا شود”، نشان‌دهنده ریشه‌های عمیق این نوع مشارکت در فرهنگ ایرانی است. خوشبختانه در سال‌های اخیر، این روش سرمایه‌گذاری در ایران نیز در حال گسترش است. وب‌سایت‌هایی مانند دونیت (Donet) با هدف تأمین مالی پروژه‌های اجتماعی، و نیک‌استارتر (Nikstarter) با تمرکز بر پروژه‌های کالا محور، نمونه‌هایی از پلتفرم‌های کراودفاندینگ ایرانی هستند.

 کراودفاندینگ، راهی برای رشد و اعتبار

کراودفاندینگ راه‌حلی هوشمندانه برای کارآفرینان جهت جذب سرمایه است. این روش به آن‌ها کمک می‌کند تا اعتبار لازم را کسب کرده و مخاطبین اولیه خود را جذب کنند. علاوه بر جذب سرمایه، کراودفاندینگ فرصتی برای معرفی و رشد در بازار نیز فراهم می‌آورد و به پروژه‌ها اعتبار می‌بخشد.

پیش از ظهور کراودفاندینگ، کسب‌وکارهای نوپا با مشکلات زیادی برای جذب سرمایه اولیه روبرو بودند. درخواست وام اغلب به وثیقه‌های سنگین نیاز داشت که فراهم کردن آن دشوار بود. قانع کردن سرمایه‌گذاران سنتی به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های پرریسک نیز کار آسانی نبود. بسیاری از ایده‌ها به دلیل همین مشکلات در همان ابتدا از بین می‌رفتند.

کراودفاندینگ با گسترش روزافزون خود، تأثیر زیادی در پیشرفت و شکل‌گیری ایده‌های نوآور و خلاق داشته است. نتیجه مستقیم این پیشرفت، کارآفرینی و اشتغال‌زایی آسان‌تر است. گزارش سال 2012 دانشگاه MIT کراودفاندینگ را به عنوان یکی از 10 فناوری برتر جهان نام برد. طبق گزارش Massolution، تأمین مالی جمعی در سال 2015 رشد چشمگیری داشته و با رشد 167 درصدی از حجم 6.1 میلیارد دلار در سال 2013 به 16.2 میلیارد دلار در سال 2014 و سپس 34.4 میلیارد دلار در سال 2015 رسیده است. پیش‌بینی می‌شد که این صنعت در سال 2016 سرمایه‌گذاری خطرپذیر را نیز پشت سر بگذارد.

کراودفاندینگ می‌تواند در شرایط رکود اقتصادی و زمانی که سرمایه‌های کوچک و غیرمولد به صورت انبوه در اختیار افراد قرار گرفته است، به عنوان راهکاری قدرتمند برای پیشبرد تولید و ایجاد کسب‌وکارهای کوچک و مولد مطرح شود.