چرا داروخانهها نمیتوانند آنلاین دارو بفروشند؟ جنگ قدرت و ابهام در اقتصاد دیجیتال سلامت
در بحبوحه بحثها بر سر فروش آنلاین دارو، دکتر رامین مقدم، مشاور رئیس سازمان غذا و دارو، در یک نشست خبری، توپ مسئولیت توسعه زیرساختهای لازم را به زمین وزارت ارتباطات انداخت. او با گلایه از رتبه پایین ایران در شاخص آمادگی شبکه، گفت: «خجالتآور است که رتبه ما ۷۹ است، حتی پایینتر از ارمنستان. وقتی زیرساخت نیست، چطور از اقتصاد دیجیتال حرف میزنید؟»
وزارت بهداشت: “وزارت ارتباطات کار خودش را بکند
مقدم از وزارت ارتباطات خواست که ۱۷ هزار داروخانه کشور را به اینترنت پرسرعت متصل کرده و زیرساخت ابری ملی را فراهم کند تا داروخانهها بتوانند قانونی و منسجم در بستر آنلاین فعالیت کنند. او تاکید کرد: «اگر واقعاً به دنبال اقتصاد دیجیتال هستید، فقط این ۱۷ هزار نقطه را به شبکه پایدار و پرسرعت وصل کنید. بقیه راه را ما میرویم. این یعنی کارآفرینی واقعی برای پلتفرمها، نه انحصار چند سکوی خاص.»
وی در واکنش به ممنوعیت همکاری داروخانهها با پلتفرمهای فروش آنلاین دارو، با لحنی تند گفت: «مداخله غیرتخصصی را کنار بگذارید، بگذارید هر کسی کار خودش را بکند!»
ابهام بزرگ: چه کسی باید کار خودش را بکند
این اظهارات، سوالی جدی را مطرح میکند: دقیقاً چه کسی باید در این کشور “کار خودش را بکند”؟ اگر طبق قانون برنامه هفتم توسعه، توسعه زیرساخت ابری سلامت وظیفه وزارت ارتباطات است، چرا این درخواستها به جای یک نشست خبری، در سطح هماهنگیهای حکمرانی و تصمیمگیری نهادی پیگیری نمیشود؟
تناقض در رویکرد: از انحصار پلتفرم خصوصی تا پلتفرم دولتی
از سوی دیگر، دکتر مقدم با اینکه پلتفرمهای دیجیتال را متهم به ایجاد انحصار میکند، اما همزمان پیشنهاد میدهد که تمام ۱۷ هزار داروخانه کشور روی یک “پلتفرم مرجع” که توسط خود وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو طراحی شده، قرار بگیرند.
اینجاست که تناقضی بزرگ خود را نشان میدهد: آیا راهاندازی یک پلتفرم انحصاری دولتی با دسترسی کامل به دادههای سلامت، بدون رقابت و شفافیت، خود نوعی انحصار نیست؟ اگر دریافت کمیسیون توسط یک پلتفرم خصوصی “تخلف” است، پس این اقدام دولتی چه نام دارد؟
اقتصاد دیجیتال سلامت: مشارکت یا انحصار
ما با یک دوگانگی مواجهیم: از یک طرف، پلتفرمهای خصوصی را متهم به انحصار میکنیم و از خطر قاچاق و سودجویی میگوییم؛ از طرف دیگر، با برچسب “مداخله غیرتخصصی”، جلوی فعالیت بازیگران متخصص دیجیتال را میگیریم و سعی داریم تمام بازار را از مسیر یک سامانه دولتی عبور دهیم.
اگر توسعه اقتصاد دیجیتال در حوزه سلامت واقعاً اهمیت دارد – که قطعاً دارد – راه آن حذف پلتفرمها و گسترش انحصار دولتی نیست. راهحل در طراحی یک مدل حکمرانی مشترک با مشارکت وزارت بهداشت، وزارت ارتباطات و پلتفرمهای بخش خصوصی است؛ مدلی که بر پایه شفافیت، استاندارد و نظارت باشد، نه انحصار.
در نهایت، توسعه سلامت دیجیتال با تقسیم مسئولیت، گفتوگو و مشارکت تخصصی ممکن است، نه با ادبیات “برو دنبال کارت” و حاشیهسازیهای غیررسمی. پلتفرمها، اگر قانونمند عمل کنند، دشمن نیستند؛ بلکه هممسیر و همکار هستند.
