در پنل «چالشهای لجستیک خردهفروشی و دنیای هوش مصنوعی» مطرح شد؛ آینده لجستیک در گرو بهرهوری و تصمیمگیری هوشمند
پنل «چالشهای لجستیک خردهفروشی و دنیای هوش مصنوعی» در سومین روز نمایشگاه الکامپ ۱۴۰۵ با تمرکز بر مهمترین چالشهای صنعت لجستیک، تاثیر هوش مصنوعی بر کاهش هزینهها و بهبود تصمیمگیری، تغییر ماهیت مشاغل و آینده این صنعت همزمان با رشد تجارت الکترونیکی برگزار شد.
در این پنل، مهرداد مهربد، مدیرعامل ایرکس، بابک عقیلینسب، مدیرعامل پستکس، حمید بکیان، مدیر مسئول الوپیک و آیه غفرانی، مدیر عملیات کارپو، درباره فرصتها و موانع پیش روی صنعت لجستیک صحبت کردند. مدیریت این نشست بر عهده نسیم نعمتی، مدیر واحد ارزیابی و سرمایهگذاری CVC آریاساسول بود.
هوش مصنوعی قرار نیست عدمقطعیت لجستیک را حذف کند
مهرداد مهربد با اشاره به ماهیت صنعت لجستیک گفت عدمقطعیت یکی از ویژگیهای جداییناپذیر این صنعت است و نباید انتظار داشت هوش مصنوعی بتواند آن را بهطور کامل از بین ببرد.
به گفته او، ارزش اصلی هوش مصنوعی در لجستیک، مدیریت بهتر شرایط غیرقابل پیشبینی و کمک به تصمیمگیری دقیقتر است. مهربد تاکید کرد اگر عدمقطعیت بهطور کامل از لجستیک حذف شود، بخش مهمی از ماهیت این صنعت نیز از بین خواهد رفت.
او در ادامه درباره نگرانیها نسبت به تاثیر هوش مصنوعی بر اشتغال گفت توسعه فناوری لزوماً به حذف نیروی انسانی منجر نمیشود، بلکه بخشی از مشاغل تغییر خواهند کرد و در مقابل، فرصتهای شغلی جدیدی نیز شکل میگیرند.
به اعتقاد مهربد، هوش مصنوعی میتواند بهجای حذف انسان، کیفیت کار و فرآیند تصمیمسازی را ارتقا دهد و نباید آینده اشتغال را صرفاً از منظر جایگزینی انسان با ماشین بررسی کرد.
مانع اصلی استفاده از هوش مصنوعی، فناوری نیست
آیه غفرانی، مدیر عملیات کارپو، نیز هوش مصنوعی را ابزاری قدرتمند برای بهبود عملکرد بخشهای مختلف صنعت دانست، اما تاکید کرد مشکل اصلی بسیاری از سازمانها، دسترسی نداشتن به فناوری نیست؛ بلکه آمادگی سازمان برای تغییر فرآیندها و ذهنیت مدیران است.
به گفته غفرانی، در برخی شرکتهای سنتی با وجود امکان کاهش هزینههای عملیاتی و افزایش بهرهوری، مدیران تمایلی به تغییر فرآیندهای قدیمی ندارند و همین موضوع مانع استفاده موثر از هوش مصنوعی میشود.
او پیادهسازی هوش مصنوعی را ذاتاً فرآیندی پیچیده نمیداند و معتقد است بخش مهمی از مسیر به فرهنگسازی و تغییر نگاه سازمانها وابسته است.
غفرانی با اشاره به تجربههای بینالمللی گفت استفاده صحیح از هوش مصنوعی میتواند حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد در بهبود بهرهوری و عملکرد سرویسها موثر باشد. به اعتقاد او، این ظرفیت در ایران میتواند حتی بیشتر باشد؛ زیرا بخشی از هزینههای موجود ناشی از ناکارآمدی فرآیندهاست.
او همچنین تاکید کرد هزینه حملونقل و لجستیک سهم قابلتوجهی از بهای تمامشده کالا را تشکیل میدهد و اصلاح فرآیندها میتواند این هزینهها را به میزان محسوسی کاهش دهد.
پیشبینیپذیری؛ حلقه مفقوده لجستیک ایران
بابک عقیلینسب، مدیرعامل پستکس، قیمت پایین سوخت را یکی از عواملی دانست که انگیزه اقتصادی برای افزایش بهرهوری در صنعت حملونقل را کاهش داده است.
او همچنین پایین بودن دستمزد نیروی انسانی را یکی دیگر از چالشهای این صنعت دانست و گفت شرایط موجود، حفظ و تربیت نیروهای متخصص در حوزه لجستیک را دشوار میکند.
عقیلینسب پیشبینیناپذیری را نیز یکی از مشکلات اساسی لجستیک ایران دانست. به گفته او، فعالان این صنعت در بسیاری از مواقع حتی از شرایط روز آینده خود اطلاع دقیقی ندارند و همین عدم اطمینان مستقیماً بر هزینههای عملیاتی تاثیر میگذارد.
او ضعف زیرساختهای لجستیکی کشور، وابستگی زیاد به حملونقل جادهای و کمبود ظرفیت حملونقل ریلی را نیز از دیگر چالشهای این حوزه عنوان کرد و گفت سهم هزینههای لجستیک در قیمت نهایی کالا قابلتوجه است.
هوش مصنوعی میتواند گلوگاههای لجستیک را شناسایی کند
مدیرعامل پستکس، افزایش پیشبینیپذیری را یکی از مهمترین کاربردهای هوش مصنوعی در لجستیک دانست.
به گفته او، اگر یک سازمان بتواند تشخیص دهد چه اتفاقی در عملیات رخ داده، دلیل آن چه بوده و در ادامه چه رویدادی ممکن است رخ دهد، شناسایی گلوگاهها و مدیریت فرآیندهای عملیاتی بسیار سادهتر خواهد شد.
عقیلینسب در عین حال تاکید کرد هوش مصنوعی قرار نیست انسان را بهطور کامل از چرخه کار حذف کند. بخشی از فعالیتها همچنان به انسان وابسته خواهند بود؛ بهخصوص فعالیتهایی که به درک چرایی مسائل، تفکر انتقادی و تعیین مسیر تصمیمگیری نیاز دارند.
او معتقد است هوش مصنوعی در نهایت یک ابزار است و جهتدهی به تصمیمها و پاسخ به پرسش «چرا» همچنان به انسان نیاز دارد.
رشد تجارت الکترونیکی از ظرفیت لجستیک جلو زده است
حمید بکیان، مدیر مسئول الوپیک، با اشاره به رشد سریع تجارت الکترونیکی گفت تقاضای خردهفروشی، بهویژه در فضای آنلاین، سریعتر از ظرفیت زیرساختهای لجستیکی توسعه پیدا کرده است.
به اعتقاد بکیان، این مسئله باعث ایجاد فاصله میان انتظارات مشتریان و توان عملیاتی کسبوکارها شده و بخشی از این شکاف را باید از طریق بهینهسازی ظرفیتهای موجود جبران کرد.
او بزرگترین چالش عملیاتی صنعت لجستیک را تصمیمگیری در شرایط عدمقطعیت دانست؛ زیرا حجم سفارشها، ظرفیت ناوگان، موقعیت مکانی و سایر متغیرهای موثر در عملیات دائماً تغییر میکنند.
به گفته بکیان، هوش مصنوعی میتواند در بهینهسازی و تصمیمگیری به کسبوکارها کمک کند، اما استفاده موثر از آن به زیرساخت مناسب و آمادگی سازمانی نیاز دارد.
او تاکید کرد بخشی از هزینههای لجستیکی ناشی از افزایش واقعی هزینهها نیست، بلکه از عدم بهینگی فرآیندها ناشی میشود. حرکت از فرآیندهای دستی به سمت فرآیندهای هوشمند میتواند هم هزینهها را کاهش دهد و هم کیفیت سرویس را افزایش دهد.
مهارتهای موردنیاز نیروی کار در حال تغییر است
بکیان همچنین با اشاره به تغییر نیازهای بازار کار گفت تمرکز سازمانها در سالهای اخیر از مهارتهای صرفاً وظیفهمحور به سمت مهارتهایی مانند حل مسئله، تحلیل و خلاقیت حرکت کرده است.
به گفته او، رشد سواد دیجیتال یکی از نشانههای این تغییر است و استفاده از فناوری نیز از مرحله یادگیری صرف عبور کرده و به سمت استفاده از هوش مصنوعی بهعنوان ابزاری برای حل مسئله حرکت کرده است.
او معتقد است هوش مصنوعی در آینده میتواند فاصله میان دریافت یک سیگنال و تصمیمگیری را کوتاهتر کند؛ با این حال، حوزههایی مانند استراتژی، طراحی سرویس و خلاقیت همچنان به حضور انسان نیاز خواهند داشت.
آینده لجستیک در افزایش بیحساب ظرفیت نیست
بکیان آینده صنعت لجستیک را نه در افزایش بیرویه ظرفیت، بلکه در سازماندهی و استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود میداند.
او با اشاره به رشد تجارت الکترونیکی گفت لجستیک بهتدریج از یک بخش صرفاً پشتیبان به یکی از عوامل موثر بر رشد کسبوکار تبدیل شده است. به گفته او، در گذشته قیمت و تنوع محصول از عوامل اصلی خرید آنلاین بودند، اما اکنون تجربه تحویل و گزینههای مختلف ارسال نیز در تصمیم مشتری تاثیرگذارند.
بکیان همچنین با اشاره به نمونههایی از سرمایهگذاری و همکاری میان شرکتهای بزرگ گفت برنده آینده صنعت لزوماً شرکتی نیست که ظرفیت بیشتری در اختیار دارد؛ بلکه شرکتی موفقتر خواهد بود که بتواند ظرفیتهای موجود را بهتر سازماندهی و استفاده کند.
سرعت رشد هوش مصنوعی، بازار کار را با چالش مواجه میکند
غفرانی در بخش دیگری از این پنل درباره سرعت تحول هوش مصنوعی هشدار داد و گفت سرعت توسعه این فناوری به اندازهای بالاست که پیشبینی آینده را دشوار کرده است.
به گفته او، هوش مصنوعی همین حالا نیز بر کسبوکارها و بازار کار اثر گذاشته و شرکتها از ابزارهای هوشمند برای افزایش بهرهوری استفاده میکنند. اگر این روند با سرعت فعلی ادامه پیدا کند، احتمال ایجاد چالشهای جدی در بازار کار وجود دارد؛ مگر اینکه نیروی انسانی نیز همزمان مهارتهای خود را متناسب با شرایط جدید ارتقا دهد.
غفرانی معتقد است افرادی که بتوانند تفکر انسانی، پرسشگری و مهارتهای فراتر از اجرای وظایف تکراری را تقویت کنند، شانس بیشتری برای حفظ جایگاه خود در بازار کار آینده خواهند داشت.
رگولاتوری همچنان یکی از موانع توسعه لجستیک است
غفرانی همچنین رگولاتوری را یکی از موانع رشد صنعت لجستیک دانست و خواستار نگاه بازتر نهادهای تنظیمگر نسبت به فعالیتهای این حوزه شد.
به اعتقاد او، توسعه زیرساخت لجستیکی تنها به فناوری وابسته نیست و در کنار سرمایهگذاری و توسعه فناوری، فرهنگسازی و تغییر رویکرد تصمیمگیران نیز ضروری است.
عقیلینسب نیز با اشاره به چشمانداز رشد تقاضای جهانی گفت افزایش حجم درخواستهای پستی و لجستیکی در سالهای آینده میتواند فشار قابلتوجهی بر منابع و زیرساختهای موجود وارد کند.
او با توجه به ماهیت داراییمحور صنعت لجستیک، سرمایهگذاری در ناوگان و زیرساخت را ضروری دانست، اما تاکید کرد سازماندهی بهتر نیز میتواند امکان استفاده از ظرفیتهای بلااستفاده را فراهم کرده و هزینهها را کاهش دهد.
مدیرعامل پستکس همچنین خواستار ایجاد فضای بیشتر برای فعالیت بخش خصوصی در حوزههایی شد که مقررات مانع توسعه کسبوکارهای لجستیکی میشوند. او در همین زمینه به سرمایهگذاری چندهمتی داتوان در پستکس و برنامههایی برای توسعه ناوگان، از جمله سرمایهگذاری روی ۲۵ هزار موتورسیکلت برقی و سایر وسایل حملونقل اشاره کرد.
لجستیک آینده به تصمیمگیری هوشمند نیاز دارد
در جمعبندی این پنل، مهرداد مهربد تاکید کرد ورود به صنعت لجستیک بدون درنظرگرفتن سطح بالای عدمقطعیت و چالشهای داخلی و بیرونی، تصمیم سادهای نیست.
به اعتقاد او، کسبوکارهای این حوزه نباید تلاش کنند عدمقطعیت را بهطور کامل حذف کنند؛ بلکه باید با استفاده از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اثر آن را کاهش دهند و کیفیت تصمیمگیری را افزایش دهند.
مجموع دیدگاههای مطرحشده در این پنل نشان میدهد آینده صنعت لجستیک بیش از آنکه به افزایش صرف ظرفیت وابسته باشد، به بهرهوری، پیشبینیپذیری، اصلاح فرآیندها، استفاده هوشمندانه از زیرساختهای موجود و همکاری موثر میان انسان و فناوری گره خورده است
