الکامپ ۲۸ و هوش مصنوعی: شور زیاد، دستاورد کم

تب هوش مصنوعی در الکامپ ۲۸: انتظارات بالا، دستاوردهای اندک

امسال، بیست و هشتمین نمایشگاه بین‌المللی الکامپ با یک ستاره بی‌چون و چرا درخشید: هوش مصنوعی (AI). سالن ۴۰ نمایشگاه بین‌المللی تهران به‌طور کامل به این فناوری اختصاص داده شده بود و با غرفه‌های شلوغ و دموهای پر سروصدا، شور و هیجان بی‌سابقه‌ای را به نمایش گذاشت. اما در پس این ظاهر پر زرق و برق، یک پرسش جدی مطرح می‌شود: آیا آنچه در الکامپ می‌بینیم، واقعیت بازار AI در ایران است، یا صرفاً یک “هایپ” زودگذر؟

گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که فاصله میان نمایش پرشور و بلوغ واقعی محصولات در این سالن هنوز بسیار زیاد است.

سالن ۴۰: از شرکت‌های بزرگ تا استارتاپ‌های کوچک

سالن دوطبقه‌ی ۴۰ الکامپ ۱۴۰۴، به یکی از شلوغ‌ترین و پربازدیدترین بخش‌های نمایشگاه تبدیل شده بود.

طبقه اول: میزبان شرکت‌های بزرگ‌تر بود که با کلیدواژه‌های پررنگ “هوش مصنوعی” خودنمایی می‌کردند. محصولات تکراری مانند چت‌بات‌ها، خدمات تحلیل داده و ابزارهای تبدیل متن به گفتار، پرتکرارترین خدمات بودند. البته تلاش‌هایی برای بومی‌سازی تکنولوژی‌های پیشرفته (مانند سیستم خلاصه کردن پادکست‌ها و تفکیک صداها) نیز دیده می‌شد که بازدیدکنندگان را جذب می‌کرد، هرچند برخی دموها هنوز با کندي یا نقص عملکرد روبرو بودند.

طبقه دوم: این طبقه محلی برای استارتاپ‌های نوپا، انجمن‌های تخصصی (مانند انجمن هوش مصنوعی ایران) و نهادهایی چون پارک علم و فناوری دانشگاه شریف بود. غرفه دانشگاه شریف با حضور تیم‌های دانشجویی و متخصصان، به یک کلاس آموزشی زنده تبدیل شده بود که شور و انرژی بالایی داشت.

واقعیت تلخ: چرا “شگفتی” در راه نیست

با وجود شور و اشتیاق بازدیدکنندگان، به‌ویژه نسل جوان، پس از مدتی یک حس مشترک جایگزین هیجان اولیه می‌شد: تکراری بودن ایده‌ها و عدم کاربردی بودن آن‌ها در مقیاس واقعی بازار.

بسیاری از متخصصان معتقدند:

محصولات مشابه مدل‌های جهانی: جوانان زیادی اشاره کردند که محصولات ارائه‌شده عمدتاً کپی‌برداری از مدل‌های خارجی هستند و کاربران، استفاده از نمونه‌های جهانی را ترجیح می‌دهند.

استراتژی درآمدی ضعیف: اکثر تیم‌ها فراتر از مدل‌های ساده آبونمان (Subscription)، مدل درآمدی مشخصی نداشتند و شناخت عمیقی از مارکت و بازار هدف خود ارائه نمی‌دادند.

غرق شدن در “هایپ”: به گفته محمدامین دهمولایی، فعال این حوزه، بسیاری از شرکت‌ها صرفاً تحت تاثیر موج جهانی هوش مصنوعی وارد این میدان شده‌اند، در صورتی که ورود تک‌تک شرکت‌ها به این حوزه ضروری نیست و نوآوری واقعی در میان این حجم از نمایش کم‌تعداد است.

خلأ متولی و نیاز به فرهنگ‌سازی

این حجم از نمایشگاه در حالی برگزار می‌شود که توسعه ملی هوش مصنوعی در کشور با چالش‌های جدی روبرو است: مرکز ملی هوش مصنوعی تعطیل شده و نهاد متولی مشخصی برای این حوزه وجود ندارد. اقدامات پراکنده نهادهایی مانند معاونت علمی ریاست‌جمهوری هنوز نتوانسته یک استراتژی جامع و پایدار ایجاد کند.

این شرایط، نیاز به فرهنگ‌سازی را برجسته می‌کند. به باور کارشناسان، ابتدا باید زیرساخت استفاده از AI در شرکت‌های سنتی و مدرن فراهم شود و سپس محصولات وارد فاز عملیاتی شوند تا شور و اشتیاق دولت‌ها برای این فناوری به حمایت‌های دقیق و کاربردی تبدیل شود.

نگاهی به آینده: شنا کردن در دریای پرخطر AI

سالن ۴۰ الکامپ ۲۸، یک آینه دقیق از وضعیت فعلی هوش مصنوعی در ایران بود: انرژی فراوان، نیروی انسانی متخصص و امیدهای بزرگ در یک سو، و کمبود استراتژی، تکراری بودن محصولات و بی‌برنامگی دولتی در سوی دیگر.

با این حال، این نمایشگاه یک پیام واضح داشت: ایران نمی‌تواند خود را از موج جهانی هوش مصنوعی کنار بکشد. باید به دل این تحول زد و برای رسیدن به بلوغ تلاش کرد، حتی اگر در حال حاضر، فقط در مرحله نمایش و آغاز راه باشیم.